Diyaliz yöntemleri en iyi şartlarda bile bir böbreğin yaptığı işin yüzde 5’ini yapabiliyor. Oysa nakil yapıldığında vericiden alınan böbrek, sağlıklı bir böbrek gibi çalışıyor. 35 yaşındaki bir hastanın diyalizle beklenen yaşam süresi ortalama 8 yıl. Böbrek nakliyle bu rakam 24 yıla çıkıyor…

Böbrek nakli nedir?

böbrek nakliProf. Dr. Alper Demirbaş: Böbrek naklini, canlı ya da ölmüş birinden alınan organın, böbrek yetmezliği olan bir hastaya nakledilmesi olarak özetleyebiliriz. Bu ameliyattan sonra hastalar bazı ilaçlar kullanır ve tamamen normal hayatına devam ederler. Yani eskisi gibi çalışabilirler, kadınlar çocuk doğurabilirler; ancak en önemlisi nakille birlikte hastaların yaşam süresi uzar.

Böbrek naklinin diyalize göre avantajları nelerdir?

Prof. Dr. Alper Demirbaş: Hiç şüphesiz son dönem böbrek hastaları için böbrek nakli en iyi tedavi yöntemidir. Diyaliz yöntemleri (hemodiyaliz veya periton diyaliz) en iyi şartlarda sağlıklı bir insanın yaptığı işin yüzde 5’ini yapabilir. Başarıyla nakledilen böbrek ise bunun 10 katını (sağlıklı bir insanın her iki böbreğinin yaptığı işin yüzde 50’si) sağlar. Naklin, böbrek yetmezlikli hastalara sağladığı en büyük yararlardan biri ‘diyalizden kurtulmaktır’.

Çapraz nakil nedir?

Prof. Dr. Alper Demirbaş: Yakınlarından kan grubu uyumlu vericileri olmayan hastalara uygulanan bir yöntemdir. Kan grubu uymadığı halde yakınına böbrek vermek isteyen çiftler, organ nakli merkezinde doku uyumları göz önüne alınarak çapraz nakle hazırlanır. Örneğin kan grubu A olan bir alıcının, kan grubu B olan yakını, böbreğini kan grubu B olan başka bir hastaya verirken, ikinci hastanın kan grubu A olan vericisi de böbreğini ilk hastaya verir. Kan grubu A veya B olan hastalar kan grubu uyumlu vericileri olmaması durumunda çapraz nakil adayı olabilirler. Burada bilinmesi gereken önemli nokta, kan grubu 0 veya AB olan hastaların çapraz nakil olma şansı daha düşüktür. Sonuçta çapraz nakillerdeki vericiler de akraba olmadığından bu nakillerde her iki çiftin etik kurul onayı alması zorunludur.

Kimler böbreğini verebilir?

Prof. Dr. Alper Demirbaş: Sağlık Bakanlığı tarafından canlıdan organ ve doku nakillerinin denetiminin kolaylaştırılması amacı ile ‘Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Sistemi’ yönergesinin 7’nci bendinde yapılan değişiklik 28 Haziran 2004 tarih ve 4690 sayılı onay ile yürürlüğe girdi. Buna göre, canlıdan organ ve doku nakli, alıcının dördüncü dereceye kadar (dördüncü derece dahil) kan ve kayın hısımlarından yapılabiliyor. Bu kapsam dışında kalan organ ve doku verici adayların durumları, ilgili organ ve doku nakli merkezindeki yerel etik kurul tarafından değerlendirilip uygun bulunması halinde nakli gerçekleştirilebilir. Dördüncü derece hısımlık bağı ile ilgili olarak; Türk Medeni kanununun 17’nci Maddesi’nde ‘kan hısımlığının derecesi, hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belli olur’ deniyor. Buna göre; kan hısımlığında kişinin akrabalık derecelerine göre;

Birinci derece akrabaları:
Annesi-babası-çocuğu

İkinci derece akrabaları:
Kardeşi-dedesi-ninesi-torunu

Üçüncü derece akrabaları:
Amcası-halası-dayısı-teyzesi-yeğeni (kardeş çocuğu)

Dördüncü derece akrabaları:
Üçüncü derecedekilerin çocuklarıdır. Kayın hısımlığında ise kişinin eş tarafından akrabaları aynı şekilde derecelendiriliyor.

Doku uyumu nedir, böbrek nakli için doku uyumu gerekli midir?

Prof. Dr. Alper Demirbaş: Böbrek nakli dendiği an akla doku uyumu gelir. Organ naklinde doku uyumuna sadece böbrek naklinde bakılır. Yani ne pankreas, ne karaciğer, ne kalp, ne incebağırsakta doku uyumuna bakılmaz. Doku uyumu, kan grubu gibidir. Her insanın doğal olarak 6 doku grubu vardır. Dokuların üçünü anneden, üçünü de babadan alırız. Yani genellikle doku uyumumuz annemizle yüzde 50, babamızla yüzde 50’dir. Kardeşlerle bu oran daha yüksek olabilir ya da daha az olabilir. Hatta bazı kardeşler arasındaki doku uyumu yüzde 100 yani 6’da 6 olabilir. Amerika’nın resmi verilerine göre; canlı vericili böbrek nakillerinde 5 yıllık başarı oranı, Türkiye’de daha önce bilinenin aksine yalnızca doku uyumu yüzde 100 olan alıcı ve vericiler arasında diğer uyum oranlarına göre farklıdır. 6 doku grubundan 5’inin uyum gösterdiği çiftler arasında yapılan böbrek nakillerinde, 5 yıl sonrası başarı oranı yüzde 80 iken, hiç doku uyumu olmayan çiftler arasında bu oran yüzde 79’dur. Bu nedenle böbrek nakillerinde çağdaş uygulamalarda doku uyumu sorunu büyük ölçüde ortadan kalkmıştır. Çünkü burada şu mantıkla hareket ediliyor: Yüzde 100 uyumu varsa böbrek nakli yapalım ama yoksa da o hastayı diyalize terk etmeyelim.

Diyaliz ve böbrek naklinde yaşam süresi ne kadardır?

Diyaliz-Böbrek nakli ortalama yaşam süreleri

Diyaliz-Böbrek nakli ortalama yaşam süreleri

Bunu okuyanlar şunları da okudu: