Soru:

Böbrek taşına ameliyat ne zaman gerekir?

Cevap:

Prof. Dr. Sinan Zeren:
Böbrek içindeki taşları bazen çok iri boyutlarda görebiliriz. Taş büyüdüğü dönemde tıkanıklık yapmazsa farkına varılmadan çok büyüyüp böbreğin tamamını doldurabilir. Bu taşlara girintili çıkıntılı yapılarından dolayı staghorn (geyik boynuzu) veya koraliform (mercan biçiminde) taşlar denir. Mutlaka ameliyatla taşların temizlenmesi gerekir.

İlaçlarla tedavi mümkün mü?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
Taş sancısının çok şiddetli olduğu durumlarda hasta genellikle acil serviste görüldüğünden tedavi amacıyla güçlü ağrı kesicilerin kullanılması gerekir. Ancak böyle bir tedavinin verilebilmesi için taş dışı olabilecek sebepler kesin ekarte edilmelidir. Bunun dışında taş hastalarında koruyucu amaçla bazı ilaç tedavileri verilir. Taşın cinsi biliniyorsa ve bazı kan-idrar tahlilleriyle altta yatan problemirj ne olduğu saptanabiliyorsa nedene yönelik risk azaltıcı ilaç tedavileri verilebilir.

Hangi durumlarda girişim gerekir?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
3-4 haftalık bir süre içinde hasta, taşını düşüremediyse ya da tanı konduğunda 10 milimetreden iri bir taşın olduğu saptanmışsa girişimsel tedaviler planlanır. İdrar yolunu tıkamayaı hastaya herhangi bir rahatsızlık vermeyen, böbrek içindeki kaliks denilen küçük odacıklar içinde yerleşmi taşlar bir süre takip edilebilir. Ancak genel kanı bu tür taşların da hasta için en az riskli yöntemlerden birini seçerek tedavi edilmeleridir. Böbreğin tamamını ya da büyük kısmını dolduran taşlar bir rahatsızlık vermese de zaman içinde enfeksiyon, böbrek fonksiyonlarını ciddi bozma ve kansere yol açma gibi riskleri nedeniyle mutlaka ameliyatla çıkarılmaları gerekir. Böbreklerin girişim sonrası taşsız hale gelmeleri çok önemlidir.

Endoürolojik girişimler neler?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
• Şok dalga (SWL): vücut dışından gönderilen ses dalgalarıyla taşın kırılması.
• Üreteroskopik (URS): İdrar yolundan girilerek yapılır.
• Fleksıbl üreteroskopik (F-URS): Önceleri yalnızca üreter (böbrekle mesane arasmdaki kanal) taşları için uygulanıyordu. Gelişen teknolojilerin yardımıyla gövdesi kıvrılıp bükülebilen, ucu yönlendirilebilir çok ince cihazlarla böbrek içindeki fazla iri olmayan taşlara müdahalede kullanılıyor.
• Perkütan (PNL): İri böbrek taşlarında artık ideal tedavi olarak kabul ediliyor. Bu yöntemde önce sırtın yan tarafından yaklaşık 1.5 santimlik bir keşi yapılıyor. Sonra 1 santimlik borunun içinden böbrekteki taşlar temizleniyor.

Taşlar bütün olarak mı çıkarılıyor?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
Vücut içinden taşa ulaşılarak yapılan endoskopik tedavilerde küçük boyuttaki taşlar bütün olarak çıkarılıyor. Bütün çıkarılması mümkün olmayan iri taşlar ise lazer, pnömatik, ultrasonik gibi değişik sistemlerle çalışan taş kırma jeneratörlerinin yardımıyla ile kırıldıktan sonra özel taş yakalayıcı kateterler ile almıyor.

Hastanede yatmak gerekir mi?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
SWL tedavisi hastanede yatmadan uygulanıyor, URS tedavisinde hastalar aynı gün veya bir gün sonra taburcu edilirken PNL uygulamaları sonrasında genellikle 2-3 gün hastanede kalmaları gerekir.

Şok dalga tedavisi nasıl uygulanıyor?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
1-2 santime kadar oları böbrek taşlarında ve üreter taşlarında X-ray ya da ultrasonografik görüntüleme kılavuzluğunda uygulanır. Kuvvetli ağrı kesiciler ya da anestezi altında vücut dışından gönderilen ses dalgalarıyla taşın üzerine odaklanarak taşların kırılması amaçlanır. Seans sonrası hastalar bol su içip hareket ederek kırılan taşlarını dökmeye çalışır. Nadiren, irice taşların tedavilerinde taşların rahat dökülmeleri ve bu süreçte tıkanıklığa yol açmamaları için tamamı idrar yollarının içinde kalan özel bazı kateterler yerleştirmek gerekebilir (DJ kateter). Böbrek taşlarının tedavilerinde şok dalgaları kaçınılmaz şekilde böbreğin parankim denen etli kısmına da gelir ve genellikle tedavi sonrası birkaç gün devam eden kanlı idrar yapma gözlenir. Bu nedenle bu tür tedaviler öncesinde kan sulandırıcı ilaçlar mutlaka kesilir.

Perkütan böbrek cerrahisi nedir?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
2 santimden büyük, şok dalga tedavisinin başarısız olduğu veya olacağı düşünülen diğer tüm taşlar için uygulanan bir ameliyattır. Her yaş grubuna yapılabilir. İşlemi şöyle özetleyebiliriz: Önce sırtın yan tarafından böbrek üzerine yakın bir yere 1.5 santimlik bir keşi yapılır. Buradan börek içine 1 santimlik boru yerleştirilir. Borunun içine konulan özel endoskoplarla (nefroskop) ulaşılan taşlar bütün olarak ya da kırılarak çıkarılır. Ameliyatın sonunda genellikle böbrek içine bir kateter yerleştirilir (nefrostomi). Ertesi gün çekilen kontrol grafileri sonrası kateter çekilir ve yara yerinden gelen idrarın kesilmesiyle hastalar taburcu edilir.

Hastanede ne kadar yatmak gerekir?
Prof. Dr. Sinan Zeren:
Ameliyat genellikle hastanede 2-3 gün yatmayı gerektirir. Taburcu olduktan 7-10 gün sonra normal yaşantıya dönülür. Ameliyat öncesi ve sonrası erken dönemde Aspirin ve benzeri kan sulandırıcı ilaçlar mutlaka kesilmelidir.

Bunu okuyanlar şunları da okudu: