Mide ülserinde ağrı en tipik belirtidir

Mide ülserinde hastaların en çok şikayet ettiği şey çoğunlukla ağrıdır. Yemek yediğinizde beliren bu ağrı kaburgaların birleştiği noktanın altında, göbeğin 4-5 santim üzerinde ortaya çıkar…

Gastritte kanama olur mu?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Olabilir. Kimi zaman bu ani gastrit, kanama nedeni bile olabilir. Özellikle stresle tetiklenen bu tip ani gastrit kanamaları hayatı bile tehdit edebilir. Zira bu durumda midenin birçok noktası adeta kan ağlamaktadır ve kanama tek bir ülser yarasından olmadığı için çok tehlikelidir.

Hangi nedenler gastrit ve ülsere zemin hazırlıyorlar?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Son 15 yıldır çok iyi bildiğimiz en önemli faktör ‘Helikobakter Pilori’ diye bilinen özel bir mikrop. Eskiden mide asidinin ‘mikroplar dahil’ burada hiçbir canlının yaşamasına olanak tanımayacağı sanılırdı. Oysa Helikobakter denilen akıllı bakteri kendini mide asidinden mukus üreten hücrelere yapışarak koruyor ve sinsi biçimde bu hücrelerin işlevini bozuyor. Dolayısı ile midesinde helikobakter taşıyan kişi yeterince mukus oluşturamaz hale geliyor. Bunun sonucunda da midenin kendi ürettiği asit tarafından yaralanması süreci başlıyor.

Mide hastalıkları ile stres arasında ilişki var mı?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Helikobakter dışında mide iç yüzeyinde hasar oluşturan en önemli etkenlerden biri de stres. Bu öylesine önemli bir etken ki; halkımız da bunun farkında ve ‘Beni ülser ettin’ gibi deyimlerin altında aslında ciddi bir gerçek yatmakta. Stresle mide yaralanması arasındaki ilişkiye işaret etmek için ilginç bir deneysel örnek vermek isterim. Kobayları karanlık bir ortamda dört bacaklarından bağlarsak ve bu şekilde 1-2 gün bırakırsak tamamının mide kanamasından öldüğünü görüyoruz. Stresin mide asidi miktarını artırarak ve bazen de mukus miktarını azaltarak yaralanmaya yol açtığı düşünülmekte. Birçoğumuzun stresli zamanlarda mideye giren krampları ciddiye alması gerekiyor bu yüzden.

Bu bakteri nasıl bulaşıyor, korunma yolları var mı?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Nasıl bulaştığını ya da korunma yollarını tam olarak bilmiyoruz. Muhtemelen çocuklukta ya da genç ergenlik döneminde alıyoruz ve ağzımızda bir misafir gibi taşıyoruz çoğumuz. Toplumda taşıyıcılık oranı yüzde 30’lara varmakta. Ancak herkesin midesine yerleşmiyor. Dolayısı ile hiçbir mide şikayeti bulunmayan birindeki bakterinin tanınmasının ya da tedavisinin önemi yok. Gastriti ya da ülseri ve helikobakteri olan bir hanımefendinin tedavisi mutlaka gerekiyor. Ama aman eşinize de bulaşmıştır diye o hanımın eşine eğer bir şikayeti yoksa endoskopi önermenin bir manası yok.

Gastritte teşhis nasıl konuluyor?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Endoskop dediğimiz ‘fiber-optik’ bir boruyu hastanın ağzından midesine indirerek midenin iç yüzey örtüsünün tamamını direkt olarak görmek mümkün. Bu görüntüde mide yüzeyinin yer yer kızarmış, sanki tahriş olmuş gibi görülmesi durumunda gastrit tanısı koyuyoruz. Daha kesin tanı ise yine endoskop aracılığı ile alınan milimetrik parçacıkların patalog tarafından mikroskop altında incelenmesi ile konulmalı.

Ülser gastritin ilerlemiş hali mi yani?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Evet. Mide iç yüzündeki yüzeysel yaralanmayı gastrit, bu tahrişin mide duvarının derinlerine doğru ilerleyip bir yara halini almasına ise ülser diyoruz. Ülserin kelime anlamı ‘yara’ demek zaten.

Ülser sadece midede mi olur?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Hayır. Aslında mide ülserinden daha sık onikiparmak bağırsağının başlangıç kısmında rastlıyoruz ülserlere. Buradaki ülserlerin en önemli nedeni de mide asidi. Onikiparmak bağırsağı gıdaların mideden sonra hemen geçtiği bölüm ve burada midedeki gibi güçlü koruyucu bir mukus tabakası da yok. Bu nedenle asit üretimi fazla olan kişilerde ülserler sıklıkla onikiparmak bağırsağında oluşuyor.

Ülserin belirtileri nelerdir?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Mide ülseri müzmin bir problem. Hasta genellikle 50-65 yaş arasındadır ve ağrıdan şikayetçidir. Hastanın hikayesi ayrıntılı olarak alındığında probleminin eskilere dayalı olduğu anlaşılır. Mide ülserinde ağrı daha ziyade yemek yemekle ortaya çıkar. Ağrı yeri; kaburgaların birleştiği noktanın altında, göbeğinde 4-5 santim üzerindedir. Mide ülserli hastalarda bulantı ve kilo kaybı da olabilmektedir. Eski bir ülserin bazen de ilk bulgusu kanama olabilir.

Peki onikiparmak bağırsağı ülserinde belirtiler neler?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Onikiparmak bağırsağı ülserinde de en temel belirti müzmin ağrıdır. Hasta sıklıkla 40’lı yaşlardadır ve ağrıyı yine mide ülserindekine benzer yerde algılar. Onikiparmak bağırsağı ülseri ağrısı, mide ülserine göre daha tipik bir ağrıdır. Hastalar genellikle sonbahar ve ilkbaharda ağrılarının daha fazla olduğundan yakınırlar. Ayrıca gün içinde de ağrılarının adeta bir ritim takip etmekte olduğunu tanımlarlar. Ağrı genellikle mide boşken, yani açken artar ve yemek yemek hastaları rahatlatır. Ağrının sürekli sırta vurmakta oluşu ve geceleri hastayı uyandırmaya başlaması onikiparmak bağırsağı ülserinin iyice derinleşmiş olduğuna işaret eden belirtilerdir.

Ülser, midenin üretmekte olduğu asit nedeniyle oluşuyor. Bu yüzden midenin asidini artıran süt, kahve, turşu, baharat, kızartmalar ve alkolden uzak durmak gerekiyor. Yani asit ne kadar azsa ülser de o kadar az oluyor.

Ülserler uzun dönemde ne gibi problemlere yol açabilir?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Kanama, delinme ve tıkanıklık oluşturma diyebiliriz. Tümünün ortak paydası eski ve tedavi edilmemiş bir ülserin derinliğinin artmış olması ve çevresindeki iltihabi yanıtın da o miktarda fazla olmasıdır. Eğer ülser yarası büyük çapta bir atar damarın açılmasına yol açarsa hayati risk taşıyan kanamalar gözlenebilir. Acil ameliyat gerektiren kanamalar daha ziyade onikiparmak bağırsağı ülserlerinde gözlenirler.

Ülser delindiğinde hasta ne hisseder?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Tüm ülserlerin aşağı yukarı yüzde 5-10′unda delinme görünür. Ülserin delindiği an hasta inanılmaz bir ağrı duyar ve o anı saniyesi saniyesine hatırlar. Tıkanıklık durumu ise tüm ülserlerin yüzde 5′inden azında gözlenir ve onikiparmak bağırsağı ülserlerinde daha sıktır. Nedeni eski ülser yarasının yerinde oluşan nedbe dokusunun yarattığı daralmadır. Kişi artık yemeklerden sonra bir şişkinlikten yakınır ve kusamadan rahatlayamaz. Hatta bazı hastalar 2-3 günde bir yemek yedikten sonra rahatlayabilmek amacı ile boğazlarına parmak atıp kendi kendilerine kusarak rahatlarlar. Bu durumun geliştiği ülser hastalarında da ameliyat kaçınılmazdır.

Gastrit veya ülserin kesin tanısında ne yapmak lazım?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Yutma borusu, mide ve onikiparmak bağırsağı ile ilgili her problemde ilk tanı aracı endoskopi. Bu teknoloji ağızdan onikiparmak bağırsağının neredeyse sonuna kadar tüm üst sindirim sistemini direkt olarak görmemizi sağlıyor.

Tam olarak nedir endoskopi?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Endoskopi İçeriyi görmek’ demek. Fiber optik teknolojisi, CCD kamera ve soğuk ışık kaynağının birleştirildiği bir yöntem. Kabaca ağızdan yutturulan ince bir hortumla üst sindirim sistemimizin tamamını tüm detayları ile görüyor, en ufak şüpheli durumda biyopsi alabiliyor, istediğimiz her görüntünün fotoğrafım çekiyor ve gene rutin olarak tüm işlemi hem de tüm hastalarda videoya kaydediyoruz. Kimi zaman da bu teknik sayesinde çeşitti müdahaleler de yapmak mümkün.

Endoskopi öncesinde özel bir hazırlık dönemi var mı? Hastanın müshil gibi bir şey alması gerekli mi?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Sadece en az 6 saatlik bir açlık gerekiyor ki, mide boş olsun ve gıda artıkları birtakım hastalıkları gizlemesin. Hasta bir gece önce gece 24,00′e kadar yiyip içebiliyor ve ertesi sabah oruç gibi, tam aç olarak geliyor. Bunun dışında herhangi bir ilaç kullanması gerekmiyor. Müshil ve benzeri ilaçların bir gün önceden kullanılması sadece kaim bağırsağı incelemek için kolonoskopi yapacak isek gerekmekte, üst sindirim sistemi incelemelerinde gerekli değil.

Mide şikayetleri olan hastada endoskopide neler tespit ediliyor?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: İleri yaşta bir hasta ile karşı karşıya isek ve mide yanması gibi bir şikayeti de varsa, öncelikle aksini ispat edene dek kanser arıyoruz. Midede oluşmuş kanser de aynı mide ülseri bulguları ile karşımıza çıkabilmekte. Yani yanma, ekşime ve hazımsızlık problemleri aslında kısmen ilerlemiş bir mide kanserinin ilk bulguları olabiliyor. Neticede kanser bölgesi de aynı iyi huylu bir ülserdeki gibi yara ve asidin burayı tahrişi de benzer ağrıya yol açmakta. Genel anlamda çok kötü seyirli olan mide kanserinin yegane çözümü erken tanı.

Süt iyi gelir mi ülsere?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Gelmez. Süt asiti tamponlayıcı yeteneği olması sonucu ilk alındığında ağrıyı azaltabilmekle birlikte uzun dönemde son derece kötü etkileri var. Tam tersine asit salgılanmasını uyarıcı etki yapıyor ve zararlı bir madde. Gene her gün çok tüketilen kahve de asit salgılanmasını artırıyor. Yani kahveden kaçınılmasında yarar var. Ayrıca baharatlar, turşu, kızartmalı gıdalar da sıkıntıları arttırıcı gıdalar. Alkol de tüm sindirim sisteminde ödem ve ayrıca mide yüzeyinde yaralanma yapıcı bir madde. Bunun tüketiminin de kısıtlanması lazım bir ülserlide.

Sigara ile ülser, gastrit ilişkisi nedir?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Kötüdür. Tüm kötülüklerin anası olan sigara kullanımının ülser iyileşmesini geciktirdiği ve hatta ülser nüksünde etkili olduğu birçok çalışma ile net olarak kanıtlanmıştır.

Ülser ve gastritin tedavisi nedir?

Prof. Dr. Mehmet Ali Yerdel: Ülser hastalığı midenin üretmekte olduğu asit nedeniyle oluşmakta. Eskiden Amerikalıların sloganlaştırdığı ‘no acid no ulcer’ yani ‘asit yoksa ülser de yok’ deyişi halen geçerliliğini koruyor. Ülserler ister midede ve ister onikiparmak bağırsağında olsunlar; midenin asit üretme mekanizması ile mide ve onikiparmak bağırsağı yüzeyini koruyucu mekanizmaların arasındaki bir dengesizlik sonucu oluşuyorlar. Konuyu mide açısından ele alırsak; midenin yüzeyini asitten korumakta olan mukus maddesinin azalması ya da kalitesinin bozulması aynı midedeki normalde bir tahriş dahi oluşturmayan asitin yaralayıcı bir etki yaratmasına yol açıyor. Tüm ülser tedavisi yöntemlerinin ya mide asidini azaltmaya ya da savunma mekanizmalarını artırmaya yönelik olduğunu çok iyi anlamak lazım. Mide mukusunun azalmasındaki en önemli etkenin artık Helikobakter Pilori olduğunu biliyoruz. Tedavide de bu bakteriye yönelik girişimler çok önemli.