Memeden sıvı geliyor
19 yaşında bir kızım, 5 sene önce sağ memeden orta şiddetli bir ağrıdan sonra sıvı geldi. O günden beri mememi hafif sıktığım zaman bu sıvı gelmeye devam ediyor. Çekingen olduğum için bir doktora başvurmadım. Acaba göğüs kanseri miyim?

Cevap:

Sevgili okuyucumuz, memeden sıvı gelmesine Galoktore denilir ve genellikle prolaktin denen ve hipofiz bezinden salgılanan bir hormonun kanda değerinin yükselmesi ile ortaya çıkar. Prolaktin neden yükselir? Stresten, tiroid bezinin fonksiyon bozukluğundan, hipofiz bezinde adenom denilen bir urun olmasından, kullanılan bazı sakinleştirici veya antidepresan ilaçlardan. Bunların dışında hiçbir nedene bağlanamayan galoktoreler de vardır. Çekinmenize gerek yok. Bir kadın doğum uzmanına gözükmenizde yarar var. Sevgiler.

Meme uçlarımda tüylenme var, neden?
Adetim düzensiz oluyor. Ağrı kesici hap kullanıyorum acaba ondan mı? Bir de meme uçlarımda tüylenme var ve uzuyor?

Cevap:

Düzensiz adet görme, genellikle hormonal sorunlardan kaynaklanır. Özetlemek gerekirse; beyindeki hipofiz bezinden çıkan hormonlar yumurtalıktaki hormon yapımını düzenler ve kadınlık hormonu da denen estrojen yumurtalıkta yapılır. Bunun yanında başka hormonlar da (Progesteron, çok az miktarda erkeklik hormonu testosteron gibi) yapılır. Hipofiz bezinde veya tiroid bezindeki düzensizlikler tüm hormon salgılanmasını etkiler. Sonuçta bazı hormonların çıkışı durur (Progesteron hormonu) bazı hormonların kandaki miktarı yükselir. Testosteron hormonu yükselirse tüylenmede artış olur, Prolaktin hormonu yükselirse adetler azalır, seyrekleşir hatta durabilir. Ağrılı adetin ise yapısal nedenleri (Rahmin ufak olması, rahimde myom, polip veya enfeksiyon olması) olabileceği gibi Endometyriozis denen hastalıktan da sıklıkla olabilmektedir. Bir kadın doğum uzmanına başvurarak gerekli yardımı alabilirsiniz.

İki halam meme kanseriydi, doğum kontrol hapı kullanayım mı?
47 yaşındayım. Adet dönemlerinde çok şiddetli baş ağrıları, mide bulantısı yaşıyorum. Hormon tahlillerimde östrojen hormonum yüksek çıktı. Doktorum baş ağrılarının sebebinin östrojen ve prolaktin hormonumun yüksek olmasından kaynaklandığını söyledi. Doğum kontrol hapı verdi. Mememde fibrokistler var. iki halamda da meme kanseri görüldü. Bunun için doğum kontrol hapı kullanmakta tereddüt ediyorum. Ne yapmam gerekir?

Cevap:

Adet öncesi dönemdeki şikayetlerinizin birçok nedeni olabilir. Ama bunlardan prolaktin hormonunun yüksek olması önemli. Bu konunun araştırılması ve gerekli görülürse prolaktin değerini düşürecek ilaçların kullanılması gerekebilir. Halalarınızın meme kanseri oluşu sizin de bu hastalığa yakalanma şansını artırıyor. Sizin çok dikkatle takip edilmeniz 6 ayda bir muayene olmanız ve senede bir mutlaka mamografi çektirmeniz gerekiyor. Doğum kontrol haplarına gelince; hem yaşınız hem de risk faktörleriniz göz önüne alınınca kullanmanızı çok tavsiye etmiyorum.

Meme koruyucu ameliyat

Memenin tümüyle alınmadığı, memenin korunduğu ameliyatlardır. Meme kanserinde ameliyatın (cerrahi tedavinin) amacı, memeyi mümkün olan oranda korumaktır. Meme kanserinde genel olarak iki tür ameliyat yapılır.

Meme koruyucu ameliyat hangi durumlarda yapılır?

• Hastanın istemesi
• Memenin diğer kadranlarında başka tümör olmaması
• Tümör çapının 5 cm’den büyük olmaması
• Aynı kadranda birden fazla tümör varlığında aralarındaki uzaklığın 2 cm’den fazla olmaması
• Aşırı büyük ve deforme memeli olmaması

Meme koruyucu ameliyat yapılan hastalar memesini kaybetmeden eşit iyileşme şansına sahip olurken görünümü bozulmadığı için kendilerini daha iyi hissetmektedir.

Mastektomi

Ameliyatta memenin tümüyle alınmasıdır.

Masteknomi hangi durumlarda yapılır?

• Hastanın meme koruyucu ameliyatı istememesi
• Gebelik
• Meme bölgesine daha önceden radyoterapi uygulanmış olması
• Aynı memede birbirinden uzak iki veya daha fazla kitle olması
• Radyasyonun etkilerine vücudu daha duyarlı hale getiren aktif deri hastalığı olan kadınlar.
• 5 cm’den daha büyük tümörü olan kadınlar
• Küçük memede büyük tümör bulunması

Ameliyat ne zaman yapılır?

Ameliyatınız biyopsi ile hastalığınız kesin olarak saptandıktan sonra genellikle iki hafta içinde yapılır.

Ameliyat sonrası hastanede kalma süresi ne kadardır?

Meme koruyucu ameliyat sonrası hastanede kalma süreniz bir iki gündür. Eğer mastektomi geçirmişseniz, hastanede kalma süreniz yaklaşık iki-üç gündür. Bazı durumlarda bu süre bir haftaya kadar uzayabilir.

Ameliyat sonrası nelerle karşılaşacağım ve neler yapmam gerekir?

Alınan memenizde hoş olmayan kaşınma, iğne batması, basınç, ağrı ya da yanma hissedebilirsiniz. Bu durum sanal ağrı (fantom ağrısı) olarak adlandırılır. Bu sorunları yaşarsanız doktorunuza ve hemşirenize bildiriniz. Ameliyat sonrasında bir an önce yataktan çıkmak ve hareket etmek için gayret göstermelisiniz. Ameliyat sonrası erken dönemde hareket etmek iyileşmenizi hızlandıracak ve gaz, kabızlık, solunum sıkıntısı gibi sorunlar yaşamanızı engelleyecektir.

Koltuk altı lenf bezlerinin alındığı (aksiler diseksîyon) ameliyatlardan sonra, ameliyat sonrası erken dönemde parmak hareketleri, bilek hareketleri ve dirsek hareketleri yapabilirsiniz. Doktorunuz izin verdiğinde, genellikle dikişleriniz alındıktan ve dren çıkarıldıktan sonra daha aktif olarak omuz-kol egzersizlerine başlayabilirsiniz. Kendi bakımınızı kendiniz yapabilirsiniz (saçınızı tarama, yemek yeme, dişlerinizi fırçalama gibi).

Her iki ameliyat türünde de (meme koruyucu veya memenin tümünün alınması) kanser koltuk altı lenf bezlerine yayılmışsa “koltuk altı lenf bezleri” de çıkarılmaktadır.

II. RADYOTERAPİ TEDAVİSİ

Radyoterapi, ışın veya şua tedavisi olarak adlandırılmaktadır. Radyasyon adı verilen yüksek enerjili tanecilikler ile hastalıkların tedavi edilmesidir. Ameliyat bölgenizde, memenizde, koltuk altında kalmış olabilecek hastalıklı hücreleri öldürmeyi amaçlar. Radyoterapi durumunuza göre tek başına veya kemoterapi (ilaç tedavisi) ile birbirini takiben kullanılabilir.

Radyoterapi nasıl uygulanır?

• Radyoterapi tedavisine, ameliyatı bölgenin iyileşmesine zaman tanımak amacıyla genelde ameliyattan bir ay sonra başlanır.
• Tedavi süresince genellikle hastaneye yatmanıza gerek yoktur, tedaviye ayakta gidip gelirsiniz.
• Özel kalemler bantlarla ışın verilecek bölge işaretlenir. Bu işlem özel bir aletle yapılır ve tedavide kullanılacak alan belirlenir.
• Dışardan uygulanan radyoterapide bir makine üretilen yüksek enerjili ışınlar yaklaşık 100 cm uzaklıktan hastalıklı bölgeye verilir.
• Radyoterapi memenin tümünün alındığı ameliyatlarda ise göğüs göğüs duvarınıda içeren memenin tümüne verilir. Durumunuza göre koltuk altı ile köprücük kemiğinin alt kısmını kapsayan alana da verilebilir.

Işın yayıcı (radyoaktif) hale gelirmiyim?

Radyoterapi aldığınız sürede yakınlarınıza veya çevrenize ışın yaymazsınız. Bu nedenle, tedavi gördüğünüz için diğer insanlarla birlikte olmanızda, bebekleri kucaklamanızda herhangi bir sakınca bulunmamaktadır.

Radyoterapinin yan etkileri nelerdir?

• Radyoterapinin yan etkileri radyasyon uygulanan bölgeye, radyasyonun dozuna ve kişiden kişiye değişebilir.
• Tedavi sırasında ortaya çıkan yan etkiler tedavi bittikten sonra birkaç hafta içinde geriler ve yok olur.
• Tedaviniz süresince yan etkileri çok hafif yaşayabilir veya hiç yaşamayabilirsiniz.

III. KEMOTERAPİ TEDAVİSİ

Vücutta kanser hücrelerinin yok edilmesi veya kontrol altına alınması amacı ile ilaçlar yoluyla yapılan tedavilerin tümüne kemoterapi tedavisi denir.

Amacı:

• Kanserli hücreleri yok etmek,
• Kanserin yayılımını önlemek ve büyümesini yavaşlatmak,
• Kanserin neden olduğu belirtileri gidererek yaşam kalitenizi yükseltmektir.

Kemoterapi nasıl ve nerelerde uygulanır?

Meme kanserinde kemoterapi tedavisi çoğunlukla damaryolu ile verilmektedir. Kemoterapi hastanede yatarak veya gündüz kemoterapi ünitelerinde uygulanır.

Kemoterapinin yan etkileri nelerdir?

Kemoterapi ilaçlan istenmeyen hücreleri yok ederken vücudun normal hücrelerini de etkiler. Normal hücrelerin verilen ilaçlara ve kişiye göre değişiklik gösterir. Bu nedenle her hasta için yan etkiler farklı olabilir. Hangi yan etkilerin görüleceği, ne kadar süreceği ise genel sağlık durumuna, alınan ilaçlara ve ilaçların dozuna bağlıdır.

Kemoterapi sonrası normal hücrelerin çoğu hızla iyileşir, yan etkiler de beraberinde kaybolur. Bazı yan etkiler hızla kaybolurken bazdan da uzun süre devam edebilir. Kemoterapi tedavisine bağlı olarak dolaşımdaki akyuvar sayısının azalmasına bağlı olarak enfeksiyonlara yatkınlığınız artar. Kişilerde 38 derecenin üzerinde ateş, cilt ısısında artış, üşüme, titreme, koltuk altı, kalça, makat bölgesinde şişlik, sık idrara çıkma, bulanık idrar, cilt ve dokularda kızarıklık gibi enfeksiyon belirti ve bulguları görülebilir.

IV. HORMON TEDAVİSİ

Hormon Tedavisi:

Hormon ekleme veya hormon engelleme ya da kaldırma tedavisidir. İki kadınlık hormonu östrojen ve progesteron kadınların adet görmesinde, üremesi ve normal meme dokusunun büyümesinde rol oynar. Bazı meme kanseri tipleri büyümeleri ve gelişmeleri için hormonlara gereksinim duyar. Bu kanser tiplerinde hormonların bağlandığı alanlar vardır. Hormonların bağlandığı bu alanlara reseptör denir. Hormonlar reseptörlere bağlanarak kanserin büyümesine, çoğalmasına ve yayılmasına neden olur.

Hormon tedavisi seçimini etkileyen faktörler nelerdir?

Kadınların menopoz durumu; Menopoz öncesi ve menopoz sonrasında östrojen üretimi farklıdır. Östrojen ve progesteron reseptörlerinin varlığı; Sizden alınan biyopsi dokusunun incelenmesi ile östrojen ve progesteron reseptörünün pozitif olup olmaması, hormon tedavisinin etkili olup olmayacağını belirlemektedir.

Hormon tedavisinin çeşitleri nelerdir?

Hormon tedavisine planlanan kemoterapi kürleri ve radyoterapi tamamlandıktan sonra başlanır.

1. Antiöstrojen ilaçların kullanılması;
• Hormonların ameliyattan sonra kalabilecek olan kanserli hücrelere ulaşmasını ve onları beslemesini,
• Kanserin büyümesini
• Diğer organlara yayılmasını
• Yeniden ortaya çıkmasını önlemek için kullanılır.

2. Yumurtalıklardan östrojen üretiminin durdurulması;
• Ameliyatla yumurtalıklar çıkarılarak
• Yumurtalıklara radyoterapi uygulanarak
• LH-RH antaponisti olarak adlandırılan ilaçlar kullanılarak östrojen üretimi durdurulur.

3. Aromataz inhibitörlerinin kullanılması;
Menopoz sonrası kadınlarda kullanılır.
• Menopoz sonrasında, böbrek üstü bezinden salgılanan erkeklik hormonu androjenin yağ, kas, kemik ve meme dokusunda östrojene dönüşmesini engeller.
• Kanserin tekrarının önlenmesinde östrojenli engelleyici ilaçlar gibi etki gösterir.

Meme sağlığınız için nasıl bir merkez?

Ülkemizde meme sağlığı konusunda en önemli sorunlardan biri; meme hastalıkları konusunda uzmanlaşmış sağlık merkezlerinin eksikliğidir. Çünkü meme sağlığı, tıbbın farklı dallarında uzmanlaşmış hekimlerin birlikte çalışmasını zorunlu kılan bir sağlık dalıdır. Bu hekimlerin arasındaki iletişim, sorunun doğru çözülmesi için büyük önem taşır, özellikle teşhis aşamasında muayeneyi yapan meme cerrahı ile mamografi. Meme ultrasonu gibi ileri tetkikleri uygulayan radyoloji uzmanı arasında çok yakın bir iletişimin bulunması gerekir. Bu hekimlerin aynı çatı altında, bitişik odalarda çalışması bu iletişimi çok kolaylaştırır. Bu sayede basit birkaç söz ile kurulan iletişim, hasta ile ilgili bilgilerin, kaygıların ve düşüncelerin kolaylıkla aktarılmasmı sağlar ve teşhiste hata payını azaltır.

Meme sağlığı için hangi hekime gidilir?

Hipokrat’tan bu yana tıbbın gösterdiği gelişim, hekimlerin farklı dallarda uzmanlaşmasını gerektirmiştir. Teknoloji ve bilimdeki gelişme bu dalların kendi içlerinde de alt dallara ayrılması sonucunu getirdi.

20 yıl önce meme sağlığı, genel cerrahinin uzmanlık alanı içine girerken, günümüzde sadece meme hastalıkları ve cerrahisi ile uğraşan bilim dalı gelişmiştir.

Batı ülkelerinde yapılan çalışmalarda meme cerrahisinde uzmanlaşmış genel cerrahların tedavi ettiği hastaların tedavi sonuçlarının, diğer cerrahlar tarafından tedavi edilen hastaların tedavi sonuçlarından çok daha iyi olduğunu göstermektedir.

Meme sağlığı için nasıl bir radyterapi uzmanı?

Meme sağlığında teşhis aşamasında büyük önem taşıyan mammografi, ultrason çekimlen ve bu tetkiklerin değerlendirilmesi de radyoloji dalında farklı bir uzmanlaşmayı gerektirmektedir.

Günlük çalışması içinde sadece mammografî ve meme ultrasonu değerlendiren bir radyoloji uzmanı, mutlaka konusunda diğer radyoloji uzmanlarından daha yetkin olacaktır. Batı ülkelerinde yıllık belirli bir sayı üzerinde meme tetkiki değerlendirmesi yapmayan radyoloji uzmanlarının meme sağlığı konusunda tek başına çalışmasına izin verilmemektedir.

Gözleyerek yapılan muayene bulguları

Meme derisinde kalınlaşma, şişme, renk değişikliği:

Memede kızarıklık ve portakal kabuğu görüntüsü

Bazen memede kitle olmadan, doğrudan meme derisinde bazı değişikliklerle kanser başlayabilir. Meme derisinin bir bölgesinde kızarıklık, kalınlaşma, portakal kabuğu gibi yer yer çekintilerin ortaya çıkması, kanserin ilk bulgusu olabilir. Meme derisinde böyle değişiklikler fark ediyorsanız, hekiminize danışmanızı öneriyoruz. Meme başında kalınlaşma, kızarıklık veya yara olması meme başındaki değişiklikler de kanser açısından önemli olabilir. Özellikle meme başı çevresinde ortaya çıkan kızarıklık, yara gibi değişiklikler memede bir kitle olmasa bile, kanser bulgusu olabilir.

Memede veya meme başında içeri doğru çekinti olması:

Bazı kadınlarda çocukluktan İtibaren her iki meme başı da içe çekik olabilir. Bu, herhangi bir hastalık anlamına gelmemektedir. Böyle durumlarda bebek emzirmek çoğu kez mümkün olmaz. Bu gibi yapısal bozukluklar kozmetik amaçlı olarak, yani sadece görünüm açısından ameliyatla düzeltilebilir. Kanser açısından önemli olan, tek memenin başının son zamanlarda içeri çekilmesidir. Böyle bir durumda mutlaka hekiminize başvurmanız gerekir.

Meme başlarının pozisyonlarında değişiklik:

Meme başlarının pozisyonlarında da değişiklik olabilmektedir. Meme başı bir tarafa doğru çekilebilir. Bu da bir kanserin belirtisi olabilir.

Memenin şeklinde değişiklik:

Genellikle her iki meme simetrik değildir ve bir meme diğerinden aha büyük olabilir. Bu normal bir yapıdır. Bazen memelerin genel yuvarlaklığında veya şeklinde de değişiklik olabilir. Kanser açısından önemli olan, sonradan gelişen simetri değişikliğidir.

Memede Kitle

Kadınların büyük bir çoğunluğu, hayatlarının bir döneminde memelerinde bir sertlik fark edebilmektedirler. Böyle bir durumda akla ilk olarak kanser gelir. Oysa, bu kitlelerin büyük bir kısmı iyi huylu tümörlerdir. Ancak bununla birlikte, mutlaka ama mutlaka araştırılmaları gerekiyor. Elinize gelen kitle 2 farklı yapıdan biri olabilir. Kitle, içi sıvı dolu bir kese olabilir. Buna kist diyoruz. Kistler genellikle adet zamanları daha da büyür ve ağrılıdırlar. Özellikle menopoz öncesi 40 lı yaşlarda daha sık görülür. Diğer bir olasılık da, içi farklı bir doku ile dolu bir kitle olabilir, buna da solid kitle diyoruz. Bu iki farklı yapıyı ayırmanın en iyi yolu kitlenin ultrason ile incelenmesidir.

Elle Yapılan Muayene Bulguları

Solid (katı) kitle:

Memede sıvı içermeyen, içi farklı hücrelerle dolu olan kitlelere solid kitle diyoruz. Solid kelimesi katı anlamına gelir. Solid kitlelerin kanser olma olasılıkları kistlere göre daha yüksektir. Genç bir kadının memesinde saptanan solid bir kitlenin kanser olma olasılığı yüksek değildir. Yaş ilerledikçe kitlelerde kanser olasılığı artar.

40 yaş üzerindeki bir kadının memesinde saptanan solid bir kitle, aksi ispat edilene kadar kanser şüphesi taşır, bu nedenle mutlaka araştırılması gereklidir.

Memede saptanan kitle, mamografi ve ultrasonla değerlendirilerek kanser olma olasılığı araştırılır. Bu yöntemlerle kesin teşhis koymak mümkün değildir. Ancak kitleden alınan parçanın patolojide incelenmesiyle kesin tanı konabilir.

Koltuk altında ele gelen kitle:

Koltuk altında ele gelen bir kitle, birçok nedene bağlı olan bir lenf bezi büyümesi olabilir; fakat bazen meme kanserinin ilk bulgusu da olabilir. Bu nedenle eğer elinizde ve kolunuzda son zamanlarda bir infeksiyon geçirmediyseniz, bu kitlenin İncelenmesi gerekiyor.

Kist

Kistler genellikle memenin iyi huylu tümörleridir. Boyutları birkaç milimetre ile birkaç santimetre arasında değişir. 25 yaş altındaki kadınlarda nadir, menopoza yaklaşmış kadınlarda daha sık görülür. Kistlerin içi, iğne ile boşaltılarak içindeki sıvı incelenir. Eğer kanlı bir sıvı içeriyorsa, kistin ameliyatla çıkartılıp İncelenmesi önerilir. Eğer menopoz sonrası hormon tedavisi gören bir kadında kist ortaya çıkmışsa, içerdiği sıvı kanlı olsun veya olmasın patolojiye gönderilmesi gerekmektedir. Eğer bir kist, iğne ile boşaltıldıktan sonra 4-6 hafta içinde tekrar ediyorsa, ameliyatla çıkartılması önerilebilir. Ayrıca kistin bir kısmı, solid dediğimiz meme dokusundan farklı bir yapı İçeriyorsa, yine kistin ameliyatla çıkartılması gerekmektedir.

Meme gelişimi ne zaman başlar?

Meme gelişiminin ilk fazı anne karnındayken 6. haftadan itibaren başlar. Gebeliğin sonunda meme başı ve buna bağlı süt kanalları oluşmuştur. Ergenlik dönemi ile birlikte memede 2. değişim fazı başlar. Yumurtalıklardan östrojen hormonunun salgılanmaya başlaması ile birlikte yağ ve destek dokusu meme bölgesinde artar ve meme büyümeye başlar. Bu sırada süt kanalları da bu büyümeye katılır. Genellikle memede görülen bu değişiklikler, kasık ve koltuk altın bölgelerinde kıl gelişimi ile birlikte başlar. Kadının adet görmeye başlaması ile birlikte meme dokusu gelişerek süt kanallarının ucunda süt bezleri oluşur.

Memenin ergenlikle başlayan gelişimi her kadın için farklı seyreder. Her adet döneminde meme dokusu bir miktar daha gelişir ve bu gelişim 30′lu yaşlara kadar devam eder. Memenin gelişimi sırasında ortaya çıkan bazı sorunlar nedeni ile meme gelişimi hiç olmayabilir, eksik olabilir, asimetrik olabilir, fazla olabilir. Bu gelişim sorunları memenin yapısal gelişim hastalıklarıdır.

Adet döneminde memede hangi değişiklikler olur?

Her adet döneminde vücutta çeşitli hormonlann değişimi söz konusudur. Adetin ilk döneminde salgısı artan östrojen hormonu etkisi ile memedeki süt kanalları büyümesi artar.

Bu dönemde artmış olan östrojen hormonunun etkisi ile adet döneminin ortalarında yumurtlama meydana gelir. Bunu takiben progesteron hormonu artışı başlar; bu da süt bezlerinin gelişmesini sağlar.

Bu sırada memede su tutulumu artar, meme gerilir ve hassaslaşır.

Adet görmeye yakın zamanda çıkan ağrı ve hassasiyetin sebebi, memedeki bu gelişmedir. Bu tip ağrıların meme kanseri ile ilgisi yoktur.

Adet görmeye yakın zamanda memenin dıştan elle hissedilen yapısı da değişir; süt bezlerinin gelişimi ile memede çeşitli kitle yapısında oluşumlar hissedilebilir. Bu nedenle kendi kendini muayene, mutlaka adet sonrasında yapılmalıdır!

Menopoz döneminde görülen değişiklikler

Menopozun yaklaşması ile birlikte östrojen ve progesteron hormonlarının seviyesinde salınımlar başlar hormonların kan seviyesinde aşırı derecede azalış gözlenir. Östrjen hormonunun etkisinde olan tüm dokularda ki meme de bunlardan birisidir, gerileme başlar. Süt bezlerinde gerileme olur, bağ ve destek dokusunda su miktarı azalır (dehldratasyon), elastisite kaybolur. Bunun sonucu meme sarkar.

Gebelik ve emzirme döneminde memede görülen değişiklikler

Memenin tam gelişimi ancak doğum ile gerçekleşir. Memede başlayan değişiklikler gebeliğin en erken bulgularından birisidir. Areolada görülen değişliklere ek olarak meme büyümeye başlar. Süt kanallarının ve süt bezlerinin gelişmesi sonucu memede ağrı, meme başında ağrı, yanma gibi şikayetler olur. Gebeliğin erken döneminde süt kanalları ve süt bezlerinin gelişmesi olur; ileri döneminde ise süt bezlerinde bulunan hücrelerin süt veren hücrelere dönüşmesi tamamlanır.

Gebeliğin 5. veya 6. ayından itibaren memeler süt üretecek kapasiteye ulaşırlar. Bu sırada meme üzerinde östrojen ve progesteron gibi hormonların yanı sıra FSH (follicle stimulating hormone), LH (luteinizing hormone), prolaktin, oksitosin vc HPL (human placental lactogen gibi çeşitli hormonların etkisi vardır. Memedeki tüm değişikliklerin tek sebebi yeni doğacak bebeğin beslenmesi İçin hazırlık yapılmasıdır.