Ameliyat kaçınılmaz olabilir

Biyopsiyle kanser olduğu tespit edilen ya da kanser şüphesi taşıyan nodüller mutlaka ameliyatla çıkarılmalı. Boyunda kötü görüntü oluşturan, çapı hızla büyüyen nodüllerde de ameliyat kararı veriliyor.

Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Metin Çakmakçı, tiroid cerrahisiyle ilgili soruları yanıtladı:

Ameliyat hangi tiroid hastalarına uygulanıyor?
Prof. Dr. Metin Çakmakçı: Ameliyat şu durumlarda gerekli:
1) Tiroid kanseri olduğu ince iğne biyopsisiyle kanıtlanan veya biyopsi sonucu kanser açısından şüpheli olarak değerlendirilen hastalarda.

2) Boyut nedeniyle bası belirtileri oluşan veya kozmetik sorun yaratan nodülleri olan hastalarda. Kanser olduğu gösterilememiş, bu nedenle izlem kararı verilmiş nodülü olan hastalarda nodüllerin çapının giderek büyümesi de ameliyat kararı vermemize neden olur.

3) Tiroid bezinin fazla miktarda hormon ürettiği hipertiroidi hastalarında. Hipertiroidi, ilaç veya radyoaktif iyot ile tedavi edilemezse veya tedaviden sonra tekrarlarsa ameliyat öneririz. Ayrıca ilaç ve radyoaktif iyot tedavisinin yan etkisi ortaya çıkan hastalarda veya gebelik gibi bu tedavilerin uygulanamayacağı hastalarda da yine cerrahi tedavi öncelikli hale gelir.

Hipertiroidi hastalarının tedavisi nasıl belirleniyor?
Prof. Dr. Metin Çakmakçı: Hipertiroidi hastaları ilaç, radyoaktif iyot ve ameliyat gibi 3 seçenekle tedavi edilebiliyor, ilaçlarla tiroid bezinin çalışma hızı azaltılıp tiroid hormonu üretme fonksiyonları baskılanır. Radyoaktif iyot ile tiroid bezi hücrelerinin yapısı bozularak hormon üreten doku hacmi azaltılır. Ameliyatta ise tiroid bezinin büyük bir kısmı ya da tamamı çıkartılarak fazla tiroid hormonu üretecek doku bırakılmaz. Tedavi kararında hastanın yaşı, cinsiyeti, daha önce gördüğü tedaviler, yandaş hastalıkları, ultrasonografi ve sintigrafi gibi görüntüleme bulguları özenle değerlendirilmeli.

Hasta bebek sahibi olmak istiyorsa nasıl bir tedavi yöntemi seçiliyor?
Prof. Dr. Metin Çakmakçı: Hasta doğurganlık çağındaysa ve bebek sahibi olmak istiyorsa radyoaktif iyot tedavisi uygulayamayız. Böyle bir hastada ilaç tedavisi veya cerrahi en uygun seçenektir.

İlaç tedavisine rağmen hastalık tekrarlayabilir mi?
Prof. Dr. Metin Çakmakçı:
Hipertiroidi hastalarında öncelikli tercihimiz olan ilaç tedavisindeki en büyük zorluk ilacı kestikten sonra hastalığın nüks etmesi. Bu nüksü birçok hastada ilacı kestikten sonraki ilk yıl içinde görüyoruz. 5’inci yılın sonuna gelindiğinde de hastaların ancak beşte biri normal halde kalabiliyor. Ayrıca yan etkilerinden dolayı ilacı hayat boyu kullanamıyoruz ve birçok hastayı da ilaca bağlı yan etki geliştiği için sonunda ameliyat ediyoruz.

Ameliyatta ne yapılıyor?
Prof. Dr. Metin Çakmakçı:
Hipertiroidi ameliyatlarının temel ilkesi hormon üreten tiroid bezinin hacminin küçültülmesi. Bu sayede hastaların büyük bir kısmında ameliyat sonrası tiroid fonksiyonları normale dönüyor. Ancak küçük bir kısmında hipertiroidi nüks edebiliyor. Geride bırakılan tiroid dokusunun yeterli hormon üretememesi durumunda ise hipotiroidi ortaya çıkabiliyor. Ama bu risk son derece düşük ve bir ilaçla kontrol etmek mümkün olduğu için sorun yaratmıyor. Artan deneyim ve teknolojik gelişmeler hipertiroidi ameliyatlarının daha da güvenli olarak yapılabilir hale gelmesini sağladı. Bu durum da son yıllarda nüks olasılığını sıfırlayan ‘total tiroidektomi’ dediğimiz tiroid bezinin tamamının çıkarılması ameliyatını daha çok tercih edilir hale getirdi.

Her nodül için ameliyat gerekir mi?
Prof. Dr. Metin Çakmakçı: Hayır. Ama tüm nodüller ciddiye alınıp değerlendirilmeli. Ameliyat kararı hastanın yakınması, öyküsü, muayene ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilerek verilmeli. Temelde klinik ve radyolojik olarak riski olmayan ve 1 santimden küçük olan nodüller izlenirken 1 santim üstü veya risk grubuna giren hastadaki nodüllere ince iğne aspirasyon biyopsisi önerilir. İğne biyopsisi sonucunda patologun şüpheli ya da kanser olarak rapor ettiği nodulu olan hastaları da ameliyat ediyoruz. Tiroid kanserleri, bugün bütün kanserler içerisinde cerrahi yöntemlerle etkin olarak tedavi edilebilen birkaç kanser türünden biri.

İyi huylu nodüllere de ameliyat uygulanır mı?
Prof. Dr. Metin Çakmakçı: İyi huylu olduğu bilinse de eğer nodul büyükse ve büyümeye devam ediyorsa, hastada yutma güçlüğü, ağrı gibi yakınmalara neden oluyorsa veya hastayı estetik olarak rahatsız ediyorsa bu hastalar da ameliyat edilebilir. Yine büyük ve çok sayıda nodulu olan hastaları da ameliyat edebiliyoruz. Tiroid kanserinde ve hipertiroidi hastalarında tiroid bezinin tamamını çıkarmayı yeğliyoruz. Ancak iyi huylu olduğunu düşündüğümüz hastalarda gerçekleştirdiğimiz ameliyatları daha sınırlı tutuyoruz. Büyük nodul, tiroid bezinin hangi tarafında bulunuyorsa o kısmı tamamen çıkarıyoruz. Diğer tarafta ise hastanın daha sonraki yaşamında gereksinimi olacak tiroid hormonunu üretebilecek sağlam tiroid dokusu bırakmaya çalışıyoruz. Gerekirse ameliyatın bir aşamasında hızlı bir patolojik inceleme de yapıyoruz ve diğer kısma ne yapüacağma ameliyat sırasında karar veriyoruz.

Guatra karşı iyotlu tuz kullanın

Guatrı önlemek için önceden bilinen bir tiroid hastalığı olmayan çocuklar, erişkinler ve hamileler iyotlu tuz kullanmalı. Ancak tiroid bezi yetersiz veya aşırı çalışanlar, tiroid bezi iltihabı olanlar iyotsuz tuz tüketmeli.

Alman Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Hüsrev Hatemi anlattı:

Guatr nasıl bir hastalık?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi: Tiroid bezi büyümüş fakat normal çalışıyorsa, buna basit guatr denir. Fakat ‘basit guatr’ terimi hastalığın hafife alınmasına yol açıyor. Oysa hiçbir guatrın basit kalma garantisi yok.

Belirtileri var mı?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi: Basit guatr genellikle belirti vermez. Ama tiroid bezi dışarı doğru büyürse boyunda şişlik, dolgunluğa neden olur. İçeri doğru büyürse nefes almada zorluk, ses kısıldığı, yutma güçlüğü gibi sonuçlar yaratır.

Guatr hastalarının lahana, pancar, balık, karides, ıstakoz yememeleri gerektiği söyleniyor. Bu bilgi doğru mu?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi: Yiyecek konusu biraz abartılıyor. Bazı doktorlar ‘öğütlere iyi uyulsun’ düşüncesiyle abartmalar yapar. Neyse ki, ülkemizde bu tip hekimler çok az.

Guatr hastalığının sebepleri neler?
Prof. Dr. Htisrev Hatemi: En sık karşılaşılan sebebi iyot yetmezliği. İyot toprakta ve suda doğal olarak bulunan bir maddedir. Bütün dünyada bazı bölgelerde iyot azdır. İyot yönünden fakir bölgelerde yetişen besinleri tüketenler eksik iyot alır. Normalde besinle alman iyodun yarısı tiroid tarafından tutulur, yarısı da idrarla atılır. Ancak iyot eksik alınırsa tiroid bezi bu durumu düzeltmek için kan dolaşımından daha fazla iyot alır. Bu da tiroid bezinin büyümesine yol açar.

Tiroid bezinin büyümesini biraz daha açıklar mısınız?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi; Günde 200 mikrogram iyot alan biri bunun 100 mikrogramını idrarla kaybeder. İyot eksikliği olan bölgede yaşayan ve ancak günde 30 mikrogram iyot alan biri tiroid bezi büyürse daha çok iyot yakalar. Tiroidin büyümesiyle guatr oluşur.

İyot eksikliği kalıtsal yollarla diğer aile bireylerine geçiş yapabilir mi?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi: Evet, iyot eksikliği genetik sonuçlar doğurabilir. İyot eksikliği olan bölgede yaşayan bir aile başka bir bölgeye göçmüş olsa bile, çocuklarında guatr görülebilir.

Peki, guatr önlenebilir mi?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi: İyot eksikliği ortadan kaldırılırsa basit guatr önemli ölçüde giderilebilir. Ülkemizde 1999 yılından beri tuzlara mecburen iyot katılıyor. Böylece iyot eksikliği dengelenmeye çalışılıyor. İyot eksikliği bölgesinde doğan çocuklarda zihinsel ve bedensel gelişimin diğer bölgelere göre geri olması iyot kampanyasını destekledi.

İyotlu tuz kullanmaması gereken kişiler var mı?
Prof. Dr. Htisrev Hatemi: İyotlu tuz kullanmak basit guatr ve tiroid nodulu oranım azalttı. Fakat fazla iyot alanlarda hipertiroidi (tiroid bezinin aşırı çalışması) ve Hashimoto hastalığının sıklığı artıyor. Hipertiroidi, hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması) ve tiroidit (tiroid bezinin iltihaplanması) durumunda iyotlu tuz kullanmak faydalı değil, biraz zararlıdır. Bu konuda şu benzetmeyi yapabiliriz: Hammadde bulamadığı için üretimi geri kalan bir fabrikaya hammadde göndermek faydalı olur. Basit guatrda iyotlu tuz kullanmak da buna benzer. Fakat aletleri sökülmüş, paslanmış bir fabrikanın koridorlarının hammadde varilleriyle doldurulması, fabrikaya fayda değil zarar I verir. Tiroidit durumunda aşırı f iyot vermek de işte böyledir. Hipertiroidide ise zaten aşırı üretim faaliyetinde olan tiroid fabrikasına iyot yüklemek faydalı değil, zararlıdır. Kısacası hipotiroidi, hipertiroidi ve tiroidit hastaları iyotsuz tuz kullanmalı.

Yeterli iyot için ne kadar tuz alımı gerekli?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi:Günde 3-6 gram (bir silme çay kaşığı kadar) alınmasıyla iyot ihtiyacı karşılanır. Ancak fazla iyot alınması zararlı olabilir. Örneğin bazılarında tiroid bezinin fazla çalışmasına yol açabilir. Tiroid hastalığı olmayan 20 yaş altındaki kişilerin ve hamilelerin mutlaka iyotlu tuz kullanması gerekiyor.

Guatr nasıl tedavi ediliyor?
Prof. Dr. Hüsrev Hatemi: Tedavide tiroid hormonları kullanılır. Hap şeklinde verilen bu hormonlar, tiroid bezinin daha fazla büyümesini önler. Hatta küçülmesine sebep olur. Tiroid hormonu tedavisine rağmen tiroid bezi büyümeye devam ediyorsa veya tiroid bezinin büyümesi etraftaki dokulara bası yapıyorsa ameliyat gerekir.

Bunu okuyanlar şunları da okudu: