Memeden sıvı geliyor
19 yaşında bir kızım, 5 sene önce sağ memeden orta şiddetli bir ağrıdan sonra sıvı geldi. O günden beri mememi hafif sıktığım zaman bu sıvı gelmeye devam ediyor. Çekingen olduğum için bir doktora başvurmadım. Acaba göğüs kanseri miyim?

Cevap:

Sevgili okuyucumuz, memeden sıvı gelmesine Galoktore denilir ve genellikle prolaktin denen ve hipofiz bezinden salgılanan bir hormonun kanda değerinin yükselmesi ile ortaya çıkar. Prolaktin neden yükselir? Stresten, tiroid bezinin fonksiyon bozukluğundan, hipofiz bezinde adenom denilen bir urun olmasından, kullanılan bazı sakinleştirici veya antidepresan ilaçlardan. Bunların dışında hiçbir nedene bağlanamayan galoktoreler de vardır. Çekinmenize gerek yok. Bir kadın doğum uzmanına gözükmenizde yarar var. Sevgiler.

İki halam meme kanseriydi, doğum kontrol hapı kullanayım mı?
47 yaşındayım. Adet dönemlerinde çok şiddetli baş ağrıları, mide bulantısı yaşıyorum. Hormon tahlillerimde östrojen hormonum yüksek çıktı. Doktorum baş ağrılarının sebebinin östrojen ve prolaktin hormonumun yüksek olmasından kaynaklandığını söyledi. Doğum kontrol hapı verdi. Mememde fibrokistler var. iki halamda da meme kanseri görüldü. Bunun için doğum kontrol hapı kullanmakta tereddüt ediyorum. Ne yapmam gerekir?

Cevap:

Adet öncesi dönemdeki şikayetlerinizin birçok nedeni olabilir. Ama bunlardan prolaktin hormonunun yüksek olması önemli. Bu konunun araştırılması ve gerekli görülürse prolaktin değerini düşürecek ilaçların kullanılması gerekebilir. Halalarınızın meme kanseri oluşu sizin de bu hastalığa yakalanma şansını artırıyor. Sizin çok dikkatle takip edilmeniz 6 ayda bir muayene olmanız ve senede bir mutlaka mamografi çektirmeniz gerekiyor. Doğum kontrol haplarına gelince; hem yaşınız hem de risk faktörleriniz göz önüne alınınca kullanmanızı çok tavsiye etmiyorum.

Meme koruyucu ameliyat

Memenin tümüyle alınmadığı, memenin korunduğu ameliyatlardır. Meme kanserinde ameliyatın (cerrahi tedavinin) amacı, memeyi mümkün olan oranda korumaktır. Meme kanserinde genel olarak iki tür ameliyat yapılır.

Meme koruyucu ameliyat hangi durumlarda yapılır?

• Hastanın istemesi
• Memenin diğer kadranlarında başka tümör olmaması
• Tümör çapının 5 cm’den büyük olmaması
• Aynı kadranda birden fazla tümör varlığında aralarındaki uzaklığın 2 cm’den fazla olmaması
• Aşırı büyük ve deforme memeli olmaması

Meme koruyucu ameliyat yapılan hastalar memesini kaybetmeden eşit iyileşme şansına sahip olurken görünümü bozulmadığı için kendilerini daha iyi hissetmektedir.

Mastektomi

Ameliyatta memenin tümüyle alınmasıdır.

Masteknomi hangi durumlarda yapılır?

• Hastanın meme koruyucu ameliyatı istememesi
• Gebelik
• Meme bölgesine daha önceden radyoterapi uygulanmış olması
• Aynı memede birbirinden uzak iki veya daha fazla kitle olması
• Radyasyonun etkilerine vücudu daha duyarlı hale getiren aktif deri hastalığı olan kadınlar.
• 5 cm’den daha büyük tümörü olan kadınlar
• Küçük memede büyük tümör bulunması

Ameliyat ne zaman yapılır?

Ameliyatınız biyopsi ile hastalığınız kesin olarak saptandıktan sonra genellikle iki hafta içinde yapılır.

Ameliyat sonrası hastanede kalma süresi ne kadardır?

Meme koruyucu ameliyat sonrası hastanede kalma süreniz bir iki gündür. Eğer mastektomi geçirmişseniz, hastanede kalma süreniz yaklaşık iki-üç gündür. Bazı durumlarda bu süre bir haftaya kadar uzayabilir.

Ameliyat sonrası nelerle karşılaşacağım ve neler yapmam gerekir?

Alınan memenizde hoş olmayan kaşınma, iğne batması, basınç, ağrı ya da yanma hissedebilirsiniz. Bu durum sanal ağrı (fantom ağrısı) olarak adlandırılır. Bu sorunları yaşarsanız doktorunuza ve hemşirenize bildiriniz. Ameliyat sonrasında bir an önce yataktan çıkmak ve hareket etmek için gayret göstermelisiniz. Ameliyat sonrası erken dönemde hareket etmek iyileşmenizi hızlandıracak ve gaz, kabızlık, solunum sıkıntısı gibi sorunlar yaşamanızı engelleyecektir.

Koltuk altı lenf bezlerinin alındığı (aksiler diseksîyon) ameliyatlardan sonra, ameliyat sonrası erken dönemde parmak hareketleri, bilek hareketleri ve dirsek hareketleri yapabilirsiniz. Doktorunuz izin verdiğinde, genellikle dikişleriniz alındıktan ve dren çıkarıldıktan sonra daha aktif olarak omuz-kol egzersizlerine başlayabilirsiniz. Kendi bakımınızı kendiniz yapabilirsiniz (saçınızı tarama, yemek yeme, dişlerinizi fırçalama gibi).

Her iki ameliyat türünde de (meme koruyucu veya memenin tümünün alınması) kanser koltuk altı lenf bezlerine yayılmışsa “koltuk altı lenf bezleri” de çıkarılmaktadır.

II. RADYOTERAPİ TEDAVİSİ

Radyoterapi, ışın veya şua tedavisi olarak adlandırılmaktadır. Radyasyon adı verilen yüksek enerjili tanecilikler ile hastalıkların tedavi edilmesidir. Ameliyat bölgenizde, memenizde, koltuk altında kalmış olabilecek hastalıklı hücreleri öldürmeyi amaçlar. Radyoterapi durumunuza göre tek başına veya kemoterapi (ilaç tedavisi) ile birbirini takiben kullanılabilir.

Radyoterapi nasıl uygulanır?

• Radyoterapi tedavisine, ameliyatı bölgenin iyileşmesine zaman tanımak amacıyla genelde ameliyattan bir ay sonra başlanır.
• Tedavi süresince genellikle hastaneye yatmanıza gerek yoktur, tedaviye ayakta gidip gelirsiniz.
• Özel kalemler bantlarla ışın verilecek bölge işaretlenir. Bu işlem özel bir aletle yapılır ve tedavide kullanılacak alan belirlenir.
• Dışardan uygulanan radyoterapide bir makine üretilen yüksek enerjili ışınlar yaklaşık 100 cm uzaklıktan hastalıklı bölgeye verilir.
• Radyoterapi memenin tümünün alındığı ameliyatlarda ise göğüs göğüs duvarınıda içeren memenin tümüne verilir. Durumunuza göre koltuk altı ile köprücük kemiğinin alt kısmını kapsayan alana da verilebilir.

Işın yayıcı (radyoaktif) hale gelirmiyim?

Radyoterapi aldığınız sürede yakınlarınıza veya çevrenize ışın yaymazsınız. Bu nedenle, tedavi gördüğünüz için diğer insanlarla birlikte olmanızda, bebekleri kucaklamanızda herhangi bir sakınca bulunmamaktadır.

Radyoterapinin yan etkileri nelerdir?

• Radyoterapinin yan etkileri radyasyon uygulanan bölgeye, radyasyonun dozuna ve kişiden kişiye değişebilir.
• Tedavi sırasında ortaya çıkan yan etkiler tedavi bittikten sonra birkaç hafta içinde geriler ve yok olur.
• Tedaviniz süresince yan etkileri çok hafif yaşayabilir veya hiç yaşamayabilirsiniz.

III. KEMOTERAPİ TEDAVİSİ

Vücutta kanser hücrelerinin yok edilmesi veya kontrol altına alınması amacı ile ilaçlar yoluyla yapılan tedavilerin tümüne kemoterapi tedavisi denir.

Amacı:

• Kanserli hücreleri yok etmek,
• Kanserin yayılımını önlemek ve büyümesini yavaşlatmak,
• Kanserin neden olduğu belirtileri gidererek yaşam kalitenizi yükseltmektir.

Kemoterapi nasıl ve nerelerde uygulanır?

Meme kanserinde kemoterapi tedavisi çoğunlukla damaryolu ile verilmektedir. Kemoterapi hastanede yatarak veya gündüz kemoterapi ünitelerinde uygulanır.

Kemoterapinin yan etkileri nelerdir?

Kemoterapi ilaçlan istenmeyen hücreleri yok ederken vücudun normal hücrelerini de etkiler. Normal hücrelerin verilen ilaçlara ve kişiye göre değişiklik gösterir. Bu nedenle her hasta için yan etkiler farklı olabilir. Hangi yan etkilerin görüleceği, ne kadar süreceği ise genel sağlık durumuna, alınan ilaçlara ve ilaçların dozuna bağlıdır.

Kemoterapi sonrası normal hücrelerin çoğu hızla iyileşir, yan etkiler de beraberinde kaybolur. Bazı yan etkiler hızla kaybolurken bazdan da uzun süre devam edebilir. Kemoterapi tedavisine bağlı olarak dolaşımdaki akyuvar sayısının azalmasına bağlı olarak enfeksiyonlara yatkınlığınız artar. Kişilerde 38 derecenin üzerinde ateş, cilt ısısında artış, üşüme, titreme, koltuk altı, kalça, makat bölgesinde şişlik, sık idrara çıkma, bulanık idrar, cilt ve dokularda kızarıklık gibi enfeksiyon belirti ve bulguları görülebilir.

IV. HORMON TEDAVİSİ

Hormon Tedavisi:

Hormon ekleme veya hormon engelleme ya da kaldırma tedavisidir. İki kadınlık hormonu östrojen ve progesteron kadınların adet görmesinde, üremesi ve normal meme dokusunun büyümesinde rol oynar. Bazı meme kanseri tipleri büyümeleri ve gelişmeleri için hormonlara gereksinim duyar. Bu kanser tiplerinde hormonların bağlandığı alanlar vardır. Hormonların bağlandığı bu alanlara reseptör denir. Hormonlar reseptörlere bağlanarak kanserin büyümesine, çoğalmasına ve yayılmasına neden olur.

Hormon tedavisi seçimini etkileyen faktörler nelerdir?

Kadınların menopoz durumu; Menopoz öncesi ve menopoz sonrasında östrojen üretimi farklıdır. Östrojen ve progesteron reseptörlerinin varlığı; Sizden alınan biyopsi dokusunun incelenmesi ile östrojen ve progesteron reseptörünün pozitif olup olmaması, hormon tedavisinin etkili olup olmayacağını belirlemektedir.

Hormon tedavisinin çeşitleri nelerdir?

Hormon tedavisine planlanan kemoterapi kürleri ve radyoterapi tamamlandıktan sonra başlanır.

1. Antiöstrojen ilaçların kullanılması;
• Hormonların ameliyattan sonra kalabilecek olan kanserli hücrelere ulaşmasını ve onları beslemesini,
• Kanserin büyümesini
• Diğer organlara yayılmasını
• Yeniden ortaya çıkmasını önlemek için kullanılır.

2. Yumurtalıklardan östrojen üretiminin durdurulması;
• Ameliyatla yumurtalıklar çıkarılarak
• Yumurtalıklara radyoterapi uygulanarak
• LH-RH antaponisti olarak adlandırılan ilaçlar kullanılarak östrojen üretimi durdurulur.

3. Aromataz inhibitörlerinin kullanılması;
Menopoz sonrası kadınlarda kullanılır.
• Menopoz sonrasında, böbrek üstü bezinden salgılanan erkeklik hormonu androjenin yağ, kas, kemik ve meme dokusunda östrojene dönüşmesini engeller.
• Kanserin tekrarının önlenmesinde östrojenli engelleyici ilaçlar gibi etki gösterir.

Meme sağlığınız için nasıl bir merkez?

Ülkemizde meme sağlığı konusunda en önemli sorunlardan biri; meme hastalıkları konusunda uzmanlaşmış sağlık merkezlerinin eksikliğidir. Çünkü meme sağlığı, tıbbın farklı dallarında uzmanlaşmış hekimlerin birlikte çalışmasını zorunlu kılan bir sağlık dalıdır. Bu hekimlerin arasındaki iletişim, sorunun doğru çözülmesi için büyük önem taşır, özellikle teşhis aşamasında muayeneyi yapan meme cerrahı ile mamografi. Meme ultrasonu gibi ileri tetkikleri uygulayan radyoloji uzmanı arasında çok yakın bir iletişimin bulunması gerekir. Bu hekimlerin aynı çatı altında, bitişik odalarda çalışması bu iletişimi çok kolaylaştırır. Bu sayede basit birkaç söz ile kurulan iletişim, hasta ile ilgili bilgilerin, kaygıların ve düşüncelerin kolaylıkla aktarılmasmı sağlar ve teşhiste hata payını azaltır.

Meme sağlığı için hangi hekime gidilir?

Hipokrat’tan bu yana tıbbın gösterdiği gelişim, hekimlerin farklı dallarda uzmanlaşmasını gerektirmiştir. Teknoloji ve bilimdeki gelişme bu dalların kendi içlerinde de alt dallara ayrılması sonucunu getirdi.

20 yıl önce meme sağlığı, genel cerrahinin uzmanlık alanı içine girerken, günümüzde sadece meme hastalıkları ve cerrahisi ile uğraşan bilim dalı gelişmiştir.

Batı ülkelerinde yapılan çalışmalarda meme cerrahisinde uzmanlaşmış genel cerrahların tedavi ettiği hastaların tedavi sonuçlarının, diğer cerrahlar tarafından tedavi edilen hastaların tedavi sonuçlarından çok daha iyi olduğunu göstermektedir.

Meme sağlığı için nasıl bir radyterapi uzmanı?

Meme sağlığında teşhis aşamasında büyük önem taşıyan mammografi, ultrason çekimlen ve bu tetkiklerin değerlendirilmesi de radyoloji dalında farklı bir uzmanlaşmayı gerektirmektedir.

Günlük çalışması içinde sadece mammografî ve meme ultrasonu değerlendiren bir radyoloji uzmanı, mutlaka konusunda diğer radyoloji uzmanlarından daha yetkin olacaktır. Batı ülkelerinde yıllık belirli bir sayı üzerinde meme tetkiki değerlendirmesi yapmayan radyoloji uzmanlarının meme sağlığı konusunda tek başına çalışmasına izin verilmemektedir.

1- Rahim ağzı kanserine karşı pap smear:

Rahim ağzı kanseri için çok etkili bir tarama testidir. Test, rahim ağzından hücre toplamayı ve daha sonra bunları mikroskop altında incelemeyi gerektiriyor. Şüpheli hücrelerin varlığında teşhis için ileri incelemeler yapılır. Pap smear, rahim ağzı kanserini ya da kanserleşmeye başlayan hücrelerin tespitinde çok önemlidir. Bütün kadınlar için gereklidir. Çok kolay bir işlemdir. Ağrı ya da herhangi bir rahatsızlık hissine yol açmaz. Cinsel yaşamı başlayan 18 yaşın üstündeki her kadın her yıl kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmalı ve smear yaptırmalı. Üst üste 2-3 kez yapılan incelemelerde hiç anormal hücre saptanmazsa, bu sıklık azaltılabilir. Ancak sigara içen, ilk cinsel ilişkisini 18 yaşın altında yapmış olan, birden çok erkekle ilişkisi olan, kanser gelişmesi yönünde ek riskleri bulunduğu bilinen kişilerde smear düzenli olarak her yıl yapılmalıdır.

2- Jinekolojik kanserlere karşı kadın-doğum muayenesi:

Düzenli kadın-doğum uzmanı kontrolünden geçmek, jinekolojik kanserler ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı gereklidir. Hangi aralıklarla doktora gitmek gerektiği sorusunun yanıtı, kadının sahip olduğu risk faktörlerine göre değişir. Ancak genel olarak söylemek gerekirse kadınlar yılda bir kez mutlaka kadın doğum uzmanına gitmeli. Muayenede jinekologunuzun bilmesi gerekenler şunlar:

■ Kişisel sağlık öykünüz: Doktorunuz sahip olduğunuz hastalıkları, en son pap smear tarihinizi, kullandığınız ilaçları, vitaminleri, alerjinizin olup olmadığını soracaktır.

■ Aile öyküsü: Ailenizde tiroid, kalp, kanser, diyabet, yüksek tansiyon gibi hastalıkların olup olmadığını soracaktır. Ailenizdeki sağlık sorunlarına göre daha sık aralıklarla doktora gitmeniz gerekebilir.

■ Belirtiler: Size sıradışı gelen herhangi bir belirtiden yakınıyorsanız mutlaka doktorunuza söyleyin.

■ Adet döngünüz: Normalden daha az kanama, aşırı kanama, düzensiz adet gibi bir değişiklik varsa mutlaka bunu doktorunuza anlatın.

■ Doğum kontrol yönteminiz: Doktorunuz nasıl korunduğunuzu mutlaka size soracaktır.

■ Yaşam biçiminiz: Sigara, alkol ve ilaç kullanıp kullanmadığınızı mutlaka belirtin.

3- Meme kanserine karşı mamografi:

40 yaşın üstünde olan kadınlar meme kanserine karşı her yıl düzenli mamografi yaptırmalı. Ailesinde meme kanseri olanlar doktoruna danışarak kontrollere daha erken yaşta başlamalı. Düzenli mamografi, memenizdeki değişiklileri belirti vermeden saptamaya yarar. Mamografi, meme dokusuna X ışınları verilmesiyle çekilir. İşlem sırasında memeler iki tabaka arasında sıkıştırılır. Böylece memenin filmi çekilir. Mamografiye gitmeden önce özel bir Önlem almanız gerekmiyor. Sadece işlem sırasında daha rahat edebilmek için elbise gibi tek parça giysiler yerine etek, gömlek gibi iki parçalı kıyafetler tercih edin. Koltuk altı deodorantı kullanmayın, memelerinize losyon ya da krem sürmeyin. Bunlar filmin sonucunu yanıltabilir. Mamografıden sonra memenizde bir miktar ağrı ya da tahrişin olması normaldir.

4- Kolon kanserine karşı kolonoskopi:

Kolon kanserine karşı pek çok tarama testi var. Doktorunuz sahip olduğunuz risk faktörlerine, yaşınıza ve genel sağlık durumunuza göre seçimini yapacaktır. Genellikle istenen testler, dışkıda gizli kan testi ve kolonoskopidir. Kolon kanseri taramaları normalde erkek ve kadınlar için 50 yaşından sonra başlar. Fakat ailesinde kolon kanseri olanlarda, aşırı şişmanlarda, aşırı yağlı gıda tüketenlerde, sigara içenlerde, şeker hastalarında, polipi olanlarda ve alkol kullananlarda kontroller çok daha erken başlamalı.

5- Cilt kanserine karşı muayene:

Cildinizdeki anormallikleri her ay evde kendi kendinize kontrol etmelisiniz. Bununla birlikte her yıl bir dermatologa (cilt hastalıkları uzmanı) başvurarak cilt muayenesinden geçmelisiniz. Benlerde pullanma, kaşıntı, kanama, büyüme, yeni ben oluşumu gibi belirtilerin varlığında vakit kaybetmeden doktorunuza başvurun. Ağız kanserine karşı diş hekimi kontrolü: Yıllık ağız bakımı kontrolleri sadece diş problemleriniz için değil aynı zamanda ağız kanseri riski açısından da önemlidir. Diş hekiminiz muayeneden önce sigara ve alkol kullanıp kullanmadığınızı soracaktır. Ağız muayenesi sırasında doktorunuz ağzınızı, diş etlerinizi ağız kanseri belirtileri yönünden inceleyecektir.

Annem meme kanseri geçirdi. Nelere dikkat etmeli?
Annem meme kanseri teşhisiyle ameliyat oldu. Ardından kemoterapi ve radyoterapi gördü. Tedavinin üzerinden 2 yıl geçti ama yine de hastalık tekrarlar diye korku duyuyoruz. Annem bundan sonra nelere dikkat etmeli?

Cevap:

Annenize önerilerim şunlar:
■ İlk 3 yıl 3 ayda bir kontrolden geçin. 3 yıl sonra kontrollerinizi 6 ayda bir yaptırmanız yeterli.
■ Hormon (tamoksifen) alıyorsanız rahim kalınlığınızı ultrasonografiyle düzenli olarak ölçtürün. Çünkü tamoksifen nadiren rahim kanserine yol açabilir.
■ 50 yaşın üzerindeyseniz ve aromataz inhibitörü grubu ilaçlar kullanıyorsanız yılda bir kez kemik dansimetresi yaptırın. Çünkü bu ilaçlar kemik erimesine yol açabilir. Ayrıca kemiklerinizi güçlendirmek için bol yoğurt, yumurta beyazı, keçi peyniri, beyaz peynir ve çökelek tüketin.
■ Aşırı kilo olmayın.
■ Reseptörleriniz pozitifse soya yağı ve keten tohumundan uzak durun.
■ İmmün sisteminizi güçlendirmek için beta karotenden zengin
olan koyu kırmızı, koyu yeşil sebze ve meyveleri bol tüketin.
■ Her gün 1 porsiyon et, 5 porsiyon da sebze meyve yiyin. Kırmızı et yerine beyaz eti tercih edin.
■ Haftanın en az 5 günü yarım saat yürüyün.
■ Beyaz şeker ve beyaz undan uzak durun.
■ İmmün sisteminizi güçlendirmek için maitake mantarı hapı kullanabilirsiniz.
■ Karnabar, hrokoli, beyaz lahana,
■ Kırmızı lahana, semizotu gibi sebzeleri sofranızdan eksik etmeyin.
■ Yağ tercihiniz zeytinyağı olsun.

Kanserden korunmak için hangi yağları tercih etmeliyiz?

Cevap:

Kanserden korunmak için hayvansal içerikli yağlar (tereyağı, kuyruk yağı vb) yerine bitkisel yağları tercih etmeliyiz. Bugün size, yüzyıllardır hem yemekleri lezzetlendirmek hem de tıbbi amaçlarla kullanılan zeytinyağından söz etmek istiyorum. Araştırmalar, zeytinyağının sağlığımız için mükemmel bir gıda olduğunu gösteriyor. Zeytinyağı meme, yumurtalık ve kolon kanserinden koruyor, kalp-damar hastalıkları riskini azaltıyor. Yüksek oranda kanserle savaşan antioksidanlar içeren zeytinyağı tümörün kanlanmasına mani oluyor. Zeytinyağında meme kanserlerinin yüzde 25′inden sorumlu olduğuna inanılan bir geni baskılayan oleik asit denen bir yağ asidi bulunur. Araştırmacılar, Akdenizli kadınlarda meme ve yumurtalık kanserinin düşük görülmesini zeytinyağına bağlıyor. Tabii, Akdeniz mutfağının aynı zamanda kanser savaşçısı gıdalardan (sebze-meyve, balık) zengin olduğunu unutmamak lazım. Araştırmacılar, Akdeniz ülkelerinde kalp krizinin önemli ölçüde düşük olmasını da zeytinyağı kullanımıyla açıklıyor. Zeytinyağındaki yağ asitleri kötü kolesterolü düşürüp iyi kolesterolü (HDL) yükseltiyor. Sayısız yararlarıyla birlikte zeytinyağının bir yağ olduğu akıldan çıkarılmamalı ve ölçülü kullanmalı. Çünkü 1 çorba kaşığı zeytinyağında 125 kalori var. Ancak özellikle kilo kaybeden kanser hastalarının zeytinyağı tüketmesinde sakınca yok.

İşte, hastalara güç verecek bir tarif:

2 litre sızma zeytinyağı içine 2 avuç kekik, limon kabuğu, elma kabuğu, ayva kabuğu ve kereviz yaprağı ekleyin. Karışımı birkaç gün dinlendirdikten sonra her gün 1 çay bardağı zeytinyağına balsamik sirke ya da nar ekşisi ekleyin. Çay bardağının yarısını sabah kahvaltısında yarısını da akşam salatanıza ilave ederek tüketin.

Meme kanseri ameliyatı oldum. Kemoterapiyi reddettim. Aldığım risk büyük mü?
Annem 6 sene önce memesindeki kitle sebebiyle biyopsi ardından da ameliyat oldu. Kanser teşhisiyle sol memesi ve lenf bezleri alındı. Kemoterapi gördü. Periyodik kontrolleri yapılıyor. Şu an herhangi bir sorunu yok. Annemde kanser çıkınca doktorum bana ve kız kardeşime de periyodik kontroller önerdi. Bu kontroller sırasında (1 yıl önce) sol memede kitle tespit edildi. Ameliyat oldum. Sol koltuk altı lenf bezlerimden 2 adet düğüm çıkarıldı. Bunlar temiz çıktı. Detaylı patoloji raporuna göre, kitle 1.5 santim çapındaydı, sarı renkli yumuşak kıvamlı, cerrahi sınırları temiz, östrojen, progesteron ve c-erbB protein sonuçları negatif geldi. Kitle en yakın cerrahi sınıra 1 santim uzaklıktaydı. Doktorum 28 seans radyoterapi ve koruma amaçlı 4 seans kemoterapi önerdi. Radyoterapi uygulandı ancak yan etkiler nedeniyle kemoterapi görmek istemedim. 32 yaşındayım. 6 haftada bir kontrolden geçiyorum. Kemoterapi görmediğim için aldığım risk oranı nedir? Önerileriniz nelerdir?

Cevap:

Tümörünüz 1.5 santim, reseptörleriniz negatif olduğu için ameliyattan sonra 1 ay içinde 4 ya da 6 kür kemoterapi mutlaka görmeliydiniz. Reseptörleriniz negatif olduğu için hormon tedavisinden de yararlanamıyorsunuz. Şimdi yapmanız gereken, çok sıkı takipten geçmek ve diyetinize özen göstermek. Ayrıca stres, sigara, alkol, uykusuzluktan uzak durun. Moralinizi yüksek tutun.

İki meme birbirinden farklı
19 yaşındayım. Memelerimden biri daha büyük ve kıyafetlerimden belli oluyor. Acaba meme kanseri olabilir mi? Ne yapmam gerekiyor?

Cevap:

Sevgili okuyucumuz, insanların sağ ve sol tarafı tam simetrik yaratılmış sanılsa da aslında durum pek öyle değil. Pek çok kişinin organlarında sağ-sol farkı vardır. Meme gelişimi için de bu durum söz konusudur. Belki sizde ölçü biraz kaçmış. Gelişme çağı bitmek üzere, bence bir süre daha bekleyin. Eğer durum değişmiyor ve siz bu durumdan çok rahatsız oluyorsanız, büyük olan meme ufak bir operasyonla diğerinin boyutlarına getirilebilir. Bunun için bir plastik cerrah ile görüşüp onun tavsiyelerinide almakta yarar var.

Akupunktur meme kanserinin tekrarlamasına yol açar mı?
40 yaşında, meme kanseriyim. 6 kür kemoterapi, 1 ay ışın tedavisi gördüm. Tedavi süresince 10 kilo aldım. Adet gördüğüm için doktorum beni adetten kesti. Doktorum “Aylık iğneler ve 5 yıl boyunca kullanacağınız ilaçlar kilo aldırabilir” dedi. Kilo almamak için spor yapıp akupunktura başladım. Akupunktur hastalığımın tekrarlamasına yol açar mı?

Cevap:

Akupunktur kanserin tekrarlamasına yol açmaz ancak geçici bir zayıflama yöntemidir. Kilo vermek istiyorsanız diyetinize dikkat edin ve mutlaka spor yapm. Çok hızlı kilo vermekten kaçının. Beyaz un, şeker ve aşırı yağlı gıdalardan uzak durun. Esmer ekmeği tercih edin. Sebze-meyve ağırlıklı beslenin. Her gün 1 porsiyon ete karşılık 2 porsiyon da sebze-meyve yiyin. Haftada 2 kez mercimek, kuru fasulye, nohut, barbunya gibi kurubaklagiUeri tercih edin. Zengin protein kaynağı olduğu için kurubaklagil tükettiğiniz gün et yemeniz gerekmiyor. Yeşil çay hem bağışıklık sisteminizi güçlendirir hem de zayıflamanıza yardımcı olur. Her gün 2 fincan yeşil çay için. Sabah ve akşam içine elma sirkesi ilave edilmiş 1 bardak su için. Katı yağlardan uzak durun, bitkisel yağları tercih edin. Tuzu kısıtlayın. Her gün 1.5 litrenin üzerinde sıvı tüketin. Her gün yarım saat yürüyün.

Ablam meme kanseri. Nasıl beslenmeli?
39 yaşındaki ablama meme kanseri teşhisi konuldu. Sağ memesi alındı. 21 günde toplamda 8 kez olmak üzere 3′üncü kemoterapisini aldı. Kemoterapi sırasında organik pekmez veya marmelat yiyebilir mi? Şekerli Üzüm, incir, muz gibi meyveleri tüketebilir mi? Kemoterapi aldıktan sonraki 10′uncu günde kan değerleri düşüyor. Kan tablosunu normale döndürmek için aşı yapılıyor. Beslenme konusunda yapabileceğimiz bir şey var mı?

Cevap:

Meme kanseri nasıl anlaşılır öncelikle bunu anlatalım:

Meme kanseri her 8 kadından 1′inde görülür. Korunmak için her kadının 35 yaşında ilk mamografisini yaptırması, 40 yaşından sonra da her yıl düzenli mamografi çektirmesi gerekiyor. Ayrıca her ay kadınların kendi kendine yapacağı meme muayenesi de meme kanserine karşı koruyucudur. Adet gören kadınlar 25 yaşından sonra adet bitimini takiben 5 ve 7′inci gün arası, menopozdaki kadınlar her ay aynı gim, emziren kadınlar ise ayda bir kez emzirmeyi takiben memelerdekbi sütü boşalttıktan sonra kendi kendine meme muayenesi yapmalı:

1- Bir boy aynasının karşısına geçin. Ayakta, kollarınız yanda serbest durumdayken her iki memenizde de büyüklük farkı, şişlik, kızarıklık, kırışıklık gibi değişiklikler olup olmadığına bakın.

2- Ellerinizi başınızın arkasında birleştirerek dirseklerinizi arkaya doğru açın ve birinci maddedeki değişiklikleri inceleyin.

3- Her iki elinizi belinize dayayın, omzunuzu hafifçe öne doğru itin, öne doğru eğilin ve aynı değişikliklere dikkat edin.

4- Meme başınızı sıkarak akıntı olup olmadığına dikkat edin.

5- Bir kolunuzu yukarı kaldırın, elinizi meme ve koltuk altınızda gezdirin sertlik ya da kitle olup olmadığını kontrol edin. Bu işlemi önce, koltuk altından başlayıp göğsünüze doğru daire çizerek sonra da daireleri meme ucunuza doğru küçülterek yapın. Daha sonra yukarı aşağı kontrol edin. Son olarak meme dış sınırından, meme basma doğru parmaklarınızı yıldız şeklinde hareket ettirin.

6- Beşinci şıktaki muayeneyi yatar durumda tekrar edin. Kontrol ettiğiniz taraftaki omzunuzun altına ince bir yastık koyun.

Bir memenizde kitle varlığını belirlediyseniz diğer memenizi de benzer kitle açısından kontrol edin. Eğer diğer memede de kitle elinize geliyorsa bu değişiklik normaldir. Fakat kitle yeni ve adetten sonra kaybolmuyorsa mutlaka doktorunuzla görüşün. Meme ucunda akmtı, çukurlaşma veya çekilme gibi cilt değişikliklerini doktorunuza bildirin. Korkunun sizi geciktirmesine izin vermeyin. Memenizde bir kiüe bulduktan sonra korkmanız doğal. Ama unutmayın memedeki kitlelerin beşte dördü kanser değildir. Meme kanserine bağlı kitlelerin yüzde 90′ı ağrısızdır.

Gelelim sizin sorularınıza. Ablanıza beslenme konusunda önerilerim şunlar:

■ Kemoterapi sırasında kilo kaybından kaçının. Her gün 1 porsiyon ete karşılık 5-7 porsiyon da sebze-meyve tüketin. Kemoterapi sırasında kan değerlerinizin düşmemesi için haftada 2 kez kırmızı et yiyebilirsiniz. Ancak diğer günler balık, hindi ya da tavuk tercih edin. Gıda hijyenine çok dikkat edin. Sebze-meyveleri çok iyi yıkayın, yarım saat sirkeli suda beklettin.
■ Kemoterapi gördünüz sürece sarı kantaron otu ve greyfurttan uzak durun. Bunlar ilaçların etkisini bozar.
■ Brokoli, karnabahar, beyaz lahana, kırmızı lahana ve semizotunu buharda pişmiş tüketin. Mevsiminde ayrım yapmadan bütün meyveleri tüketebilirsiniz.
■ Her gün 1-2 bardak domates suyu, 1 bardak da havuç suyu için.
■ Beyaz ya da esmer fark etmez, şekerden uzak durun. Günde 1 tatlı kaşığı çiçek balı ya da 1 çorba kaşığı üzüm pekmezi tüketebilirsiniz.
■ Kemoterapi sırasında ağız yaralarını engelleyici etkisi nedeniyle karadut şurubu tüketin.
■ Haftada 2 kez sofranızda kurubaklagile yer açın. Özellikle yeşil mercimek, bezelye ve baklayı tercih edin.
■ Her gün yarım kilo yoğurt, yağsız beyaz peynir, çökelek ve yumurta beyazı (haftada 2 kez sarısıyla birlikte) yiyebilirsiniz.
■ Esmer pirinç, esmer ekmek kabuğu ve bulguru bol tüketin. Yemeklerinizde kimyon, zerdeçal, zencefil gibi baharatlar kullanın.
■ C vitamininden zengin turunç, limon, portakal, mandalina gibi meyveleri kabuklarıyla birlikte marmelat yapıp tüketebilirsiniz.
■ Reseptör durumunuzu bildirmemişsiniz. HER 2′niz pozitifse beta glukandan zengin shiitake, maitake gibi mantar haplarını kullanın. Östrojen ve progesteron reseptörleriniz pozitifse günde 2 kupa yeşil çay
için. Yeşil çay bu hastalarda tamoksifen adlı ilacın etkisini artırır. Ancak reseptörleriniz pozitifse soya ve keten tohumundan uzak durmanızda yarar var. Çünkü bazı araştırmalar bunların tümörü tetikleyebildiğini gösteriyor.

Meme kanseriyim. Radyoterapi sırasında nelere dikkat etmeliyim?
Meme kanseri hastasıyım. Radyoterapi sırasında maydanoz ve patlıcanın zararlı olduğunu duydum. Doğru mu?

Cevap:

Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser tipidir. Meme kanseri erken dönemde genellikle ağrıya neden olmaz ve oluşurken belirti vermeyebilir. Ancak tümör büyüdükçe bazı değişiklikler olabilir. Şu belirtilerden herhangi biri varsa vakit kaybetmeden doktora başvurmak gerekiyor:
■ Meme dokusu, çevresi veya koltuk altında kitle ya da kalınlaşma.
■ Memenin büyüklüğü veya şeklindeki değişiklikler.
■ Meme ucundan akıntı.
■ Meme, koyu bölge ve meme ucunda renk veya his değişiklikleri (çökme, buruşukluk veya pullanma.)
Meme kanserinin tedavisinde kullanılan radyoterapi ciltte kızarıklık ve kaşıntıya yol açabilir. Tedavinin ilerleyen haftalarında alerji ortaya çıkabilir. Bazı kişilerde iştahsızlık ve sindirim sistemi bozuklukları ortaya çıkabilir. Hafif ya da orta şiddette yorgunluk hissi görülebilir. Aşırı yorgunluk hissi sorun yaratıyorsa dengeli beslenin, meyve suyu için, açık havada dolaşın. Radyoterapi sırasında talk pudrası, cilt kremi kullanmayın. Cildinizi güneşten koruyucu kremler sürmeyin. Kullandığınız ürünlere radyasyon bulaşabilir. Tedavi edilen vücut bölgesinde bol, yumuşak ve pamuklu giysiler tercih edin. Tedavi edilen yerleri kaşımayın, ovmayın, temizlemeyin. Radyoterapi uygulanan alana su değdirmeyin. Temizlik için vücudunuzu ıslak, sabunlu bezle silin. Tedaviden sonra o bölgeye kesinlikle kese yapmayın, tahriş edici sabunlar sürmeyin. Güneşten korunmak için tedavi edilen yeri sarın. Radyoterapi gören hastalar bu maydanozu ve patlıcanı az miktarda tüketebilir ama fazlasından kaçınmalı. Ayrıca aşırı miktarda fesleğen, bergamut, kereviz, yer elması, incir ve yapma ilaçlar da tüketilmemeli. Çünkü bu besinler ciltte tahrişlere hatta yaralara yol açabilir. Ama radyoterapiden sonra yemenizde sakınca yok.

Kemoterapi cinsel fonksiyonları nasıl etkiliyor?
Kadınlarda adet düzensizliğine yol açar mı?

Cevap:

Kemoterapi cinsel organların fonksiyonları etkileyebilir. Kadınlarda adet düzensizliğine ya da adet kesilmesine sebep olabilir. Kemoterapinin hormonal etkileri nedeniyle menopoz şikayetleri olabilir. Buna rağmen kemoterapi alırken gebe kalma olasılığı olduğundan mutlaka doğum kontrol yöntemlerinden biri kullanılmalı. Çünkü kemoterapinin kromozomlar üzerine kalıtımsal olumsuz etkileri olabilir. Testis, meme, lenfoma gibi genç yaşta görülen kanser türlerinin tedavisinde kullanılan radyoterapi ve kemoterapi ilaçları hastalarda geçici, nadir olarak da kalıcı kısırlığa sebep olabilir. Bu risk hastalığın tipine, evresine, kullanılan kemoterapi ilacına göre değişir. Ancak genç, henüz anne-baba olamamış hastalar ışm ve ilaç tedavisinden önce yumurta ve sperm dondurma işlemiyle ileride çocuk sahibi olma şansını yakalayabilir. Bu yöntemde sperm ve yumurtalar özel yöntemlerle dondurularak daha önceden bu işlem için hazırlanmış tanklarda saklanır, ilerde kullanmak istendiğinde ise bu tanklardan çıkartılarak çözülür. Daha sonra tüp bebek uygulamasına geçilir.

Emzirmek meme kanseri riskini yok ediyor mu?
Emziren annelerde meme kanseri riski tamamen ortadan kalkıyor mu?

Cevap:

Hayır, 30 yaşından önce doğum yapmak ve emzirmek meme kanserini riskini azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz. Araştırmalar, emziren annelerde meme kanseri görülme oranının diğer annelere göre son derece düşük olduğunu gösteriyor. Emziren annelerde rahim ve yumurtalık kanseri riski de daha az. Meme kanseri riskini azaltmak için alınması gereken önlemler şunlar:
■ Alkolü sınırlandırın.
■ Sağlıklı kiloya ulaşın.
■ Düzenli egzersiz yapm.
■ Her gün 5 porsiyon sebze-meyve yiyin.
■ Diyetinizdeki yağları azaltın.
■ Ailenizde meme kanseri öyküsü varsa doğum kontrol hapı kullanmayın.
■ Böcek ilaçları kullanırken yakın temastan kaçının. Özellikle ilaçlan sıktığınızda içinize çekmemeye özen gösterin. Yine sebze ve meyveleri tarım ve böcek ilaçlarından arındırmak için çok iyi yıkayın ve yarım saat sirkeli suda bekletin.
■ 40 yaşından sonra düzenli kontrollere başlayın. Ailesinde meme kanseri öyküsü olanlar kontrollere daha erken başlamalı.

Meme kanseri tedavisi görüyorum. Diğer mememde kist var. Ne yapmalıyım?
57 yaşındayım. Yaklaşık 1 yıl önce ameliyatla sağ memem alındı. Tümör 2′nci evredeydi. 4 kür kemoterapi gördüm. Östrojen reseptörlerim pozitif. Her gün 1 tane Femera adlı ilacı kullanıyorum. Sol mememde kist var. Nasıl korunmalıyım? Beslenme önerileriniz nelerdir?

Cevap:

Menopoza giren ve östrojen reseptörleri kuvvetli pozitif olan hastalara aromataz inhibitörü grubundan ilaçlar tatbik edilir. Bu ilaçlar kemoterapi sonrasında başlanır ve 5 yıl kullanılır. Hastada 5 yıl sonunda nüks olmazsa kesilir. Haçların en önemli özelliği kemik erimesine yol açması. Bu nedenle yılda 1 kez kemik dansimetresi yapılmalı. Kemik erimesi ya da kireçlenme başlamışsa uygun tedavi başlanmalı. Hastalar kemiklerini korumak için omega 3, kalsiyum ve D vitaminini birlikte kullanmalı. Diğer memeyi korumak için beta karoten en önemli gıdadır. 2009′da sonuçlanan bir çalışmada beta karoten içeren yiyecekleri muntazam tüketenlerde karşı memede kanser riskinin azaldığı görülmüş. Beta karoten almak için çok kilolu değilseniz günde 1 bardak havuç suyu, kiloluysanız 1 tabak havuç salatası yiyin. Koyu yeşil yapraklı, koyu kırmızı sebze meyvelerde de bol miktarda beta karoten bulunur. Size diğer önerilerim şunlar:
■ Koruyucu olarak maitake mantarı hapı, zerdeçal hapı (turmeric) ve C vitamini alın.
■ Mandalina, portakal, turunç, limon gibi turunçgilleri kabuklarıyla birlikte yiyin.
■ Karnabahar, lahana, brokoli en önemli yemekleriniz olmalı. Bunlardan birini mevsimine göre seçip haftada en az 2 kez tüketin.
■ Haftada 2 kez mercimek, nohut, kuru fasulye gibi kurubaklagilleri tüketin.
■ Normal kilonuzu ömür boyu muhafaza edin. Hem kemik erimesinden korunmak hem de kilo almamak için her gün yarım saat yürüyün. Kemiklerinizi korumak için yazm sabah saat 11.00′a kadar ve 16.00′dan sonra güneşlenin ve yüzün.
■ Kabız kalmayın. Kabızlık, toksik maddelerin yeniden vücuda dönmesine neden olur. Kabızlığa mani olmak için sabah aç karna hurma, kuru kayısı yiyin.
■ Semizotunu sofranızdan eksik etmeyin. Semizotu Omega 3′ten zengin gıdalardan biridir.
■ Her gün yarım kilo evde yapılmış yoğurt yiyin. Günde 2-3 tane yumurta beyazı tüketin. Bunlar kemiklerinizi koruyacaktır.
■ Biberiye, kuzukulağı yiyin.
■ Reseptörleriniz pozitif olduğu için mutlaka günde 2 kupa yeşil çay için. Ayrıca böğürtlen yaprağı ve tarçın karışımı çayını tüketmeyi ihmal etmeyin.

Bulantılarım nasıl geçer?
Meme kanseri tedavisi görüyorum. Kemoterapi sırasında ishal ve kusma şikayetim oluyor. Bulantı hapı kullanmama rağmen şikayetlerim devam ediyor. Ne yapmalıyım?

Cevap:

İshal, vücut elektrolit dengesinin bozulması anlamına geliyor. Doktorunuzun kontrolünde dengeli elektrolit serumları taktırın. Havuç suyu, nar suyu veya kızılcık suyu bağırsak hareketlerini yavaşlatabilir. Yaban mersini, toz haline getirilmiş 1 çorba kaşığı keçiboynuzu da kabızlık yapar. Bulantıya karşı zencefil çayı için. Ya da taze zencefili meyve suyunuza karıştırın.

Memelerimde fibrokist var. Fibrokistler nasıl önlenir?
33 yaşındayım. Son birkaç aydır adet dönemim yaklaştıkça memelerimde şiddetti ağrılar ortaya çıkıyordu. Doktora gittim, yapılan ultrason sonucunda fibrokist teşhisi konuldu. Doktor herhangi bir tedaviye ihtiyaç olmadığını, çok ağrım olduğunda basit ağrı kesiciler kullanabileceğimi söyledi. Başka önerileriniz var mı? Fibrokistler kansere dönüşür mü?

Cevap:

Fibrokistler her 3 kadından 1′inde görülen iyi huylu bir meme tümörüdür. Eskiden fibrokistlerin kanser riski taşımadığı sanılırdı. Ancak son araştırmalar gösterdi ki, fibrokistler tümöre dönüşebilir. Ayrıca fibrokistler tümörün üzerini örterek meme kanserini gizleyebilir. Fibrokisti olanlar 35 yaşından sonra mamografi, ultrasonografi, şüpheli bir odak belirlenirse mutlaka MR yaptırmalı. Memedeki fibrokistler büyüyüp sıvı toplayabilirler. Eğer çok ağrı yaparsa sıvı alınabilir, bu sıvıyı patolojiye göndermekte fayda var. Fibrokistlerden korunmak için:
■ Kahveden, çikolatadan ve koladan uzak durun.
■ Memeleri rahatlatmak için karnabahar, brokoli, beyaz lahana, kırmızı lahana, semizotu, kırmızı turp, yaban mersini ve bol bol yoğurt tüketin.
■ Günde 2 kupa yeşil çay için.
■ Katı ve hayvansal yağlar tüketmeyin.
■ Katkı maddesi içeren ve hormonlu gıdalardan kaçının.
■ Kilo almayın.
■ Fast food yemeyin.
■ Kabız kalmayın. Çünkü kabızlık toksinlerin vücuda geri alınmasına yol açar. Her gün 1 kez büyük abdeste çıkmaya çalışın. Bunun için en az 5 porsiyon sebze meyve yiyin. Kara üzüm, kara erik, kara kayısı, karadut da kabızlığa mani olur.
■ Stresten uzak durun.
■ Geceleri karanlıkta uyuyun.
■ Kızılyonca, şerbetçi otu, melekotu, meyan kökü, zencefil göğsün rahatlamasını sağlar.
■ Meme ödemini azaltmak için günde 200 ünite selenyum, 400 ünite E vitamini, 600 ünite bromelian (ananas hapı), boswellia bitkisi hapı kullanın.
■ Tuzu azaltın.
■ Zeytinyağı ve soya yağını tercih edin.
■ Yemeklerinize ve salatalarınıza bol miktarda maydanoz koyun. Maydanoz yüksek oranda C vitamini, demir ihtiva eder. Vücuttan ödem atıcı özelliği vardır. Ayrıca antioksidanlardan da zengindir. Her gün tüketilen 1 tutam maydanoz günlük C vitamini ihtiyacının çoğunu karşılar. Bu arada maydanoz suyu böbreklerin, karaciğerin ve idrar yollarının temizlenmesine yardım eder. Mide ve bağırsaklarda gaz birikmesini önler. Toksinlerin vücuttan atılmasını sağlar, kanı temizlenir.
■ İngiltere’de yapılan bir çalışmada sutyenin fibrokistleri artırdığı görülüyor. Bu nedenle hiç olmazsa geceleri sutyen takmayın.
■ Meme başından kanlı sıvı gelirse derhal doktora başvurun.

Yeşil çay mı, siyah çay mı?
Kanserden korunmak için yeşil çay mı, siyah çay mı daha faydalı?

Cevap:

Yeşil çay meme, akciğer, prostat, mesane, gırtlak ve yumurtalık kanseri riskini azaltıyor.
Meme kanseri tedavisi sırasında ilaçların etkisini artıyor. Yeşil çayın ağızdaki yaraları iyileştirici, kalp ve damar sağlığını koruyucu etkisi de var.

Yeşil çay, siyah çayla aynı bitkiden elde edilir. Ama yeşil çayın yaprakları, siyah çaya göre çok daha az işlem görür. Yeşil çay işlenirken içindeki kateşin adlı yararlı maddelerin önemli bir bölümünü kaybeder. Kateşinlerin içinde en önemlisi EGCG denen bir maddedir. EGCG kanserli hücreler tarafından yeni kan damarlarının oluşumunu engelleyen en güçlü besin maddelerinden biri. 2 fincan yeşil çay içtikten sonra kanda çok miktarda bulunan EGCG kılcal damarlar yoluyla bütün vücuda yayılır. EGCG her hücrenin yüzeyine yerleşip görevli çevre dokuya kanser hücreleri gibi yabancı hücrelerin nüfuz etmesine izin vermez. Kanada’da yapılan bir çalışmada yeşil çaydan elde edilen EGCG’nin kanser hücreleri üzerindeki etkilerini test edilmiş. Görülmüş ki, bu madde prostat, ağız, cilt, böbrek, meme ve kan kanserinin büyümesini büyük oranda yavaşlatmış. Yeşil çay vücudu toksinlerden temizleyici görev de yapar. Kanser yapıcı toksinleri vücuttan daha hızlı biçimde atması için karaciğeri harekete geçirir. Fareler üzerinde yapılan çalışmalar meme, akciğer, yemek borusu, mide ve prostat kanserlerinden sorumlu olan kanserojenlerin etkilerini durdurduğu da görülmüş. Son çalışmalarda EGCG’nin soya ile tüketildiğinde etkisinin daha fazla olduğu tespit edilmiş. Kanserden koruyucu etkisi özellikle meme kanserinde ortaya çıkar. Yeşil çayın kalbi, damarları koruyucu olduğu da teyit edilmiş. Yeşil çay demlenerek tüketilebiliyor. Ama artık ekstreleri tablet veya kapsül formunda da satılıyor. Bu arada son araştırmalar, siyah çayında yeşil çay gibi vücutta kansere neden olabilen maddeleri parçalayarak yok ettiğini gösteriyor. Günde 3 bardak, şekersiz siyah çay içebilirsiniz.